Κωνσταντίνος Παπαβασιλείου | Μέλος Αναμέτρησης |
Πιάνοντας το λόγο λίγο από τον προηγούμενο, εγώ είμαι λίγο πιο αισιόδοξος, να πω την αλήθεια, επί της αρχής. Κάποια πράγματα εισαγωγικά, για την αστική στρατηγική, για την εργασία και για την απάντηση του κινήματος. Υπάρχει και το στρατηγικό κείμενο εργασιακών της Αναμέτρησης, που προσπαθεί συνολικά να απαντήσει σε αυτά τα ζητήματα, στο βαθμό προφανώς που μας αναλογεί.
αναγνωρίζουμε και εμείς ότι η περίοδος των μνημονίων είναι στην πραγματικότητα η περίοδος που σήμερα καθορίζει όλες τις εργασιακές σχέσεις, όλες τις εξελίξεις στο τοπίο της εργασίας. Παρ’ όλα αυτά, θεωρούμε ότι η συζήτηση γύρω από την εργασία πρέπει να ξεκινάει, τουλάχιστον όπως τα συζητάμε εμείς, κάποια χρόνια νωρίτερα και συγκεκριμένα επί της ουσίας στην ίδρυση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δηλαδή από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ και στη συνέχεια κυρίως στη Λευκή Βίβλο. Την προσπάθεια, δηλαδή, της Ευρωπαϊκής Ένωσης να απαντήσει τότε στα προβλήματα ανταγωνιστικότητας, ανεργίας και παραγωγής που αντιμετώπιζε. Αυτό ήταν η Λευκή Βίβλος για την ανταγωνιστικότητα, την εργασία κτλ. Ένα συνολικό πλάνο το οποίο ξεκινούσε από υποδομές και έφτανε μέχρι νομοθετικές μεταρρυθμίσεις, για την ευελιξία στην εργασία κλπ. Πάρα πολλά από τα πράγματα που είδαμε μετά, ειδικά στην περίοδο των μνημονίων, πατάνε πάνω σε αυτό έχουν δηλαδή τη βάση τους σε εκείνη την περίοδο και σε μεταγενέστερες, παρεμβάσεις, όπου είχαν ως κεντρικό πυρήνα, ως βασικό στόχο στο ζήτημα της εργασίας, και συγκεκριμένα τη λεγόμενη διαρθρωτική ανεργία, δηλαδή το κομμάτι της ανεργίας για το οποίο “φταίνε” τα προσόντα, λίγο χοντροκομμένα. Με βασικό άξονα το flexibility, δηλαδή την ευελιξία, και την ανάγκη της προσαρμογής των εργαζόμενων πάνω στις εκάστοτε ανάγκες του κεφαλαίου, όπως προχωράει και η ίδια η ολοκλήρωση. Το σύνολο αυτών των παρεμβάσεων θεωρούμε ότι είχε ως βασικό στόχο την ενίσχυση του κεφαλαίου έναντι της εργασίας στην ΕΕ, και την ενίσχυσή της όσον αφορά τον ανταγωνισμό τόσο με το κεφάλαιο των Ηνωμένων Πολιτειών όσο και αυτό της Ιαπωνίας.
Προφανώς, οι μεγάλες αυτές αλλαγές για πολλούς από εμάς είναι η μόνη εικόνα εργασιακής πραγματικότητας που έχουμε. Δηλαδή από το 2009 – 2010 και μετά όλα αυτά που έγιναν την περίοδο των μνημονίων. Βασικό σημείο είναι και πάλι η ευελιξία. Οι ευέλικτες μορφές δηλαδή απασχόλησης, η βίαιη είσοδος σε όλους τους κλάδους και σε όλα τα κομμάτια. Δανεισμός, συμβάσεις προσωρινής απασχόλησης, εκ περιτροπής κλπ. Το part-time, που σήμερα θεωρούμε δεδομένο, επί της ουσίας τότε ήταν που ξεκίνησε τόσο μαζικά. Και ακόμα και σε περιπτώσεις εργαζομένων που κάλυπταν αυτό που λέμε πάγιες και διαρκείς ανάγκες, δηλαδή ότι ακόμα και αυτό έφτασε στο σημείο να μπει στη λογική του part-time. Προφανώς, η κατάργηση των συλλογικών συμβάσεων εργασίας ήταν μέτρο-τομή και επί της ουσίας η αρχή της πολύ σκληρής επίθεσης και στο κομμάτι του μισθολογικού και στο κομμάτι των ασφαλιστικών για μια σειρά από κλάδους. Και η ειδική επίθεση που έγινε σε όλα τα ευάλωτα τμήματα εργαζομένων, όπως ειπώθηκε και πριν, δηλαδή στους νέους, στις γυναίκες και στους μετανάστες. Ειδικά δε στους μετανάστες, που φάνηκε ότι εκείνη την περίοδο, την περίοδο της κρίσης, ήταν και άνθρωποι μόνο με την ταυτότητα του εργαζόμενου. Δεν είχαν πρακτικά όλα τα δικαιώματα του πολίτη. Είχαν δικαιώματα μόνο στο βαθμό που ήταν εργαζόμενοι, μόνο στο βαθμό που μπορούσαν να παράξουν. Προφανώς σε αυτό έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο και η ανεργία, δηλαδή το ’13 που είχαμε και το peak, που η επίσημη υπολογίζεται λίγο κάτω από 30%, με την ανεπίσημη να είναι μάλλον κάπου κοντά στο 40%. Σε κλάδους έφτασε το 60% και σε κάποιους κλάδους ξεπέρασε και το 70%. Δηλαδή στον κλάδο της κατασκευής υπολογίζεται ότι στους νέους άγγιξε ποσοστά του τύπου 80%. Δεν δούλευε πρακτικά ο κλάδος και είχε κατεβάσει ρολά. Το οποίο σημαίνει και μια τρομακτική ανακατανομή ισχύος υπέρ του κεφαλαίου.
Ειπώθηκε και πριν ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο να συνδικαλιστεί ο κόσμος όταν είναι με το μαχαίρι στο λαιμό. Στην πραγματικότητα παρακαλάει για τα μεροκάματα και είδαμε ακόμα και στον ιδιωτικό τομέα να εκτοξεύονται πελατειακά δίκτυα κυβερνητικών κομμάτων για μια, ας το πούμε έτσι, ψιλο καλή δουλειά, σε μια εταιρεία που θα ήταν αυτή που τελικά θα επιβίωνε, στις εταιρείες που επιβίωσαν από την εκκαθάριση, σε αντίστιξη με τη μικρομεσαία εργοδοσία, που τότε ήταν στην πραγματικότητα μεταξύ ζωής και θανάτου. Η συνολική αναδιάρθρωση της παραγωγής, που είχε διάφορους κλάδους με παραδοσιακά μεγάλα σωματεία και πολύ μεγάλο βαθμό συνδικαλισμού, και η αντικατάσταση με νέους, και με ανθρώπους που δεν είχαν την εμπειρία του συνδικαλισμού καθόλου, επέτειναν ακόμα περισσότερο τη μείωση του συνδικαλισμού. Είχαμε τα λεγόμενα παραδοσιακά μικροαστικά στρώματα, δηλαδή οι αυτοαπασχολούμενοι, να γίνονται μισθωτοί. Να είναι πάρα πολύ δύσκολο δηλαδή για τους αυτοαπασχολούμενους να επιβιώσουν ως τέτοιοι σε αυτή τη συνθήκη. Και οι εταιρείες με μονοπωλιακά ή τέλος πάντων ολιγοπωλιακά χαρακτηριστικά που επιβίωσαν, να επιβάλλουν, τους κανόνες του παιχνιδιού, όσον αφορά το εργασιακό, με πολλαπλά καθεστώτα εργαζομένων. Αυτό που είπαμε και πριν, δηλαδή, ακόμα και σε εταιρείες όπως θα μπορούσε να είναι η ΔΕΗ, για παράδειγμα, να έχει part time εργαζομένους, το οποίο κάποια λίγα χρόνια πριν θα φαινόταν αδιανόητο για μια τέτοια επιχείρηση. Και άλλα καθεστώτα, όπως τύπου το μπλοκάκι, που ακόμα και σήμερα δυστυχώς, έχει επεκταθεί και σε πάρα πολλούς άλλους κλάδους.
Σε πολύ παρόμοιο χαρακτήρα έχουμε και τις αλλαγές στο Δημόσιο, με τις ελαστικές σχέσεις εργασίας, με τη διαθεσιμότητα. Έχουμε το πιο βασικό από όλα, την πολύ μεγάλη μείωση των μονίμων θέσεων. Μια συνολική στρατηγική που είχε να κάνει και με τις ιδιωτικοποιήσεις και με τη συνολική μείωση του δημοσίου τομέα μέσα στα μνημόνια. Υπάρχουν και ειδικοί κλάδοι, όπως για παράδειγμα οι δάσκαλοι με τους αναπληρωτές κτλ. Ακόμα και φαινόμενα, δηλαδή, πολύ ακραίας εργοδοτικής αυθαιρεσίας δημοσίου.
Νομίζουμε ότι ο επόμενος μεγάλος σταθμός, πολύ εν τάχει, είναι η περίοδος της πανδημίας, η λεγόμενη περίοδος δηλαδή, μετά το τέλος, εντός πολλών εισαγωγικών, των μνημονίων. Μια περίοδος, που μετά την κρίση ήταν η πρώτη περίοδος που φάνηκε ξανά εκτόξευση της ανεργίας σε πάρα πολλούς κλάδους, που εκ των πραγμάτων δεν μπορούσαν να δουλέψουν. Ήταν τότε το σημείο που είχαμε ρεκόρ αιτήσεων για επίδομα ανεργίας στις ΗΠΑ. Παρότι στην Ελλάδα και στις περισσότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ακολουθήθηκε μια στρατηγική κυρίως επιδότησης των θέσεων εργασίας, δηλαδή το κράτος επέλεξε να αναλαμβάνει τμήμα ή και σε κάποιες περιπτώσεις πολύ μεγάλο τμήμα του εργοδοτικού κόστους, παρά να πάει σε ένα καθεστώς που θα πλήρωνε τον άνεργο. Εκεί φάνηκε και η πολύ μεγάλη πληγή της μαύρης εργασίας, όπου είχαμε και πάρα πολλούς ανθρώπους, ειδικά στον επισιτισμό-τουρισμό, αλλά και σε άλλους κλάδους, να μην μπορούν να πάρουν τα επιδόματα, γιατί ο μισθός ο πραγματικά δηλωμένος ήταν μόνο ένα ποσοστό, δηλαδή τα υπόλοιπα ήταν μαύρα. Σε κάποιες περιπτώσεις αυτό το ποσοστό ήταν πάρα πολύ μικρό. Και αυτό σημαίνει ότι κάποιοι άνθρωποι δεν μπορούσαν να πληρωθούν, τον κανονικό τους μισθό. Το διευθυντικό δικαίωμα επεκτάθηκε και διευρύνθηκε πάρα πολύ. Είχαμε το πάγωμα του ελεγκτικού μηχανισμού, το χαλάρωμα των μέτρων προς όφελος της παραγωγής. Να μην τους πιέσουμε πάρα πολύ τέλος πάντων, γιατί ήταν πολύ δύσκολα. Είχαμε εκτίναξη των τζίρων σε μια σειρά από κλάδους και στο εμπόριο και στις μεταφορές, και στο ρεύμα. Τότε ήταν οι πρώτες μεγάλες αυξήσεις, χωρίς να υπάρχει κανενός είδους πρόνοια για όλους τους λογαριασμούς που έτρεχαν. Και ξαναβλέπουμε για τις πιο ευαίσθητες ομάδες, και ειδικά για τους μετανάστες την πολύ άδικη μεταχείριση. Τότε, αν θυμάστε, τα σύνορα μπορεί να ανοιγόκλειναν ανάλογα με τις απαιτήσεις της αγροτικής παραγωγής. Ή με το πώς πήγαινε το διαθέσιμο εργατικό δυναμικό σε διάφορες περιοχές.
Είχαμε, βέβαια, και κάποιους αγώνες, όταν ένα κομμάτι των εργατών γης, επί της ουσίας, απαίτησαν για πρώτη φορά με τέτοια ένταση, πιο υψηλά μεροκάματα, σε πρώτη φάση.
Βασικό στοιχείο και ένα από τα πιο βασικά σημεία συνολικά του εργατικού κινήματος κατά τη φάση της πανδημίας, θεωρούμε ότι ήταν το ζήτημα της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία. Ειδικά φέτος, που από ότι φαίνεται μάλλον πάμε για μαύρο ρεκόρ εικοσιπενταετίας στην Ελλάδα, με ήδη πάνω από εκατόν ογδόντα νεκρούς και χωρίς να ξέρουμε πού θα κλείσει η ψαλίδα, φάνηκε μετά από αρκετά χρόνια, λόγω του ότι προφανώς και ο κατασκευαστικός κλάδος ήταν σε ύφεση, η μεγάλη σημασία που έχουν τα μέτρα ασφαλείας στην εργασία, καταρχάς στις επικίνδυνες εργασίες και κατά δεύτερον όμως και στις εργασίες που μπορεί να μην είναι τόσο επικίνδυνες. Δεν υπάρχουν μόνο τα εργατικά δυστυχήματα, υπάρχουν και τα εργατικά ατυχήματα, που είναι πάρα πολλά. Έχουμε ρεκόρ και σε αυτά. Δηλαδή δεν μετράμε μόνο το να φτάσει ο άλλος να χάσει τη ζωή του πάνω στο μεροκάματο για να μετρηθεί η σημασία των μέτρων ασφαλείας. Θεωρούμε ότι πρέπει να έχει μεγάλη σημασία στις διεκδικήσεις του κινήματος και αποτελεί ιδεολογική μάχη και με τους εργαζόμενους. Είναι δυστυχώς πολύ ευρέως διαδεδομένη μια αντίληψη, ειδικά σε κάποιους κλάδους μεγάλης επικινδυνότητας και λόγω της φύσης της δουλειάς και της ιδιοσυγκρασίας, ότι τέλος πάντων τα μέτρα ασφαλείας μας καθυστερούν και εμείς δεν τα έχουμε ανάγκη. Δεν έχουμε ανάγκη να φοράμε κράνος ή δεν έχουμε ανάγκη να δεθούμε, γιατί εμείς το έχουμε και κάτι τέτοια. Είναι πάρα πολύ διαδεδομένο και τρανταχτό σημάδι ιδεολογικής ηγεμονίας του κεφαλαίου. Απαιτεί πολύ μεγάλη σύγκρουση και με τους ίδιους δηλαδή τους ανθρώπους που εργάζονται. Και βέβαια η γνώση ότι το πιο βασικό μέτρο ασφαλείας είναι η πτώση της παραγωγικότητας. Το πιο βασικό πράγμα για να μειωθούν τα εργατικά ατυχήματα και δυστυχήματα είναι να πέσει η παραγωγικότητα. Είναι να μειωθεί το ωράριο και η εντατικοποίηση της εργασίας. Αυτό είναι το νούμερο ένα. Αυτό θεωρούμε ότι πρέπει να λέμε και να παλεύουμε. Να πέσουν οι ρυθμοί της δουλειάς και μετά όλα τα υπόλοιπα.
Στη συνέχεια και κάπως σαν ιστορική συνέχεια, την επόμενη περίοδο είχαμε ένα από τα πιο εμβληματικά νομοσχέδια της πρώτης κυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη, το νόμο Χατζηδάκη, δηλαδή για τα εργασιακά. Τα έχουμε συζητήσει πάρα πολλές φορές και έχουμε πει και τώρα αναλυτικά τις μεταβολές. Πλέον έχουμε και ακόμα πιο καινούργιο νόμο πάνω στο συγκεκριμένο νόμο, που προφανώς πατάει στο προηγούμενο και επιτείνει έτι περαιτέρω την ταξική επίθεση με τα δεκατριάωρα κτλ. Ένα σχόλιο μόνο για το νόμο Χατζηδάκη. Θα πούμε ότι ήταν η επίθεση στο συνδικαλισμό, που ήταν μια αρκετά σημαντική προσθήκη για τις απεργιακές φρουρές, για το προσωπικό ασφαλείας, για τη ΓΣΕΕ, για το 50+1, ηλεκτρονικές ψηφοφορίες, κτλ. Και ο νόμος Κεραμέως, που ακολουθεί στην πραγματικότητα ακριβώς το ίδιο μοτίβο. Εδώ παραμένει το κεντρικό σημείο η ευελιξία. Από τη Λευκή Βίβλο δηλαδή και τη Συνθήκη του Μάαστριχτ μέχρι και το 2025, η ευελιξία παραμένει το στρατηγικό, η αιχμή του δόρατος σε όλες τις νομοθετικές παρεμβάσεις. Η προσπάθεια δηλαδή να κυνηγήσουν όσο μπορούν και την απόλυτη και τη σχετική υπεραξία, δηλαδή και την εντατικοποίηση και την αύξηση του διαθέσιμου χρόνου εργασίας.
Και πάνω σε αυτά έρχεται και σαν φυσικό επόμενο, αυτό που συνολικά το εργατικό κίνημα αναγνώρισε ως κάπως μεσοπρόθεσμη στρατηγική για το κεφάλαιο στην Ελλάδα, η έκθεση του Πισσαρίδη. Μια σειρά μέτρων, η οποία έχει ήδη υλοποιηθεί σε ένα βαθμό ήδη από την πρώτη κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας. Όπως και η Λευκή Βίβλος, ήρθε με ακριβώς τα ίδια επιχειρήματα. Δηλαδή να απαντήσει σε τι; Στην στέρηση της παραγωγικότητας, της ανταγωνιστικότητας και της έλλειψη επενδύσεων. Ήταν ακριβώς το ίδιο τρίπτυχο, με πιο βασική πρόταση από όλες, την αύξηση του εργατικού δυναμικού. Αθρόα και χωρίς εμπόδια προσφορά εργασίας, όπως το λέει ο Πισσαρίδης. Δηλαδή, ότι το βασικό πρόβλημα είναι ότι δεν υπάρχει αρκετή προσφορά εργασίας. Πρέπει δηλαδή τα επιδόματα να μικρύνουν. Πρέπει να πιεστούν άνθρωποι και ομάδες που δεν εργάζονται, να μπουν στην παραγωγή πάση θυσία. Είναι πολύ βασικό αυτό. Υπενθυμίζουμε το νομοσχέδιο “Δουλειές ξανά” κτλ.. Ποινές σε ανέργους να δεχτούν δουλειές ακόμα και εκατόν είκοσι χιλιόμετρα μακριά. Κίνητρα για γυναίκες και για νέους. Ταξικοί φραγμοί στην εκπαίδευση, η βάση της ΕΒΕ. Μια κατεύθυνση στην πραγματικότητα πόλωσης, είτε ανειδίκευτων εργατών, είτε πολύ υψηλά ειδικευμένων.
Δηλαδή η μεσαία, ας το πούμε έτσι, ειδίκευση ήταν κάτι το οποίο ο Πισσαρίδης θεωρεί ότι κάνει πολύ κακό στην παραγωγικότητα συνολικά σε επίπεδο κοινωνίας. Δηλαδή, το πόσο πληρώνει η κοινωνία, τη μέση ειδίκευση με το πόσο περιμένει μεσοπρόθεσμα να παράγει είναι κάτι που πρέπει να περιοριστεί. Έχουμε τη μείωση του κόστους εργασίας για την εργοδοσία συνολικά. Προτείνει ο κατώτατος μισθός να βγαίνει από εμπειρογνώμονες και όχι από συλλογικές διαπραγματεύσεις. Σε καμία περίπτωση ο Πισσαρίδης δε θέλει το θέμα των συλλογικών διαπραγματεύσεων, και πολλά άλλα, όπως μείωση των εργοδοτικών εισφορών. Θεωρεί πολύ βασικό ότι πρέπει να πέσει το μερίδιο των κερδών που πάει στους μισθούς, γιατί αυτό δημιουργεί πλήγμα στις επενδύσεις. Γιατί ισχυρίζεται ότι το κομμάτι που πάει στους μισθούς δεν μπορεί να επενδυθεί. Εκ των πραγμάτων θα πάει σε προϊόντα κατανάλωσης. Είναι πολύ βασικό το ασφαλιστικό, η μετάβαση δηλαδή από διανεμητικό σε κεφαλαιοποιητικό. Από ένα ασφαλιστικό δηλαδή, που προσπαθεί κάπως να κάνει αναδιανομή των ανισοτήτων και να βοηθήσει και τα χαμηλότερα εισοδήματα και τα λοιπά, σε ένα καθαρά κεφαλαιοποιητικό, τον λεγόμενο ατομικό κουμπαρά, με τα παράλληλα συστήματα ασφάλισης και την επένδυση στα χρηματιστήρια.
Ο Πισσαρίδης βάζει ως πολύ βασικό άξονα την επίθεση στην αυτοαπασχόληση. Θεωρεί πολύ μεγάλο εμπόδιο για την ανάπτυξη της χώρας, τη συνολική οικονομία, το ζήτημα της αυτοαπασχόλησης. Ότι έχει χαμηλότερη παραγωγικότητα, ότι έχει φοροαποφυγή, ότι γενικά είναι τέτοια η φύση των εργασιών που είναι μη εξαγωγική και επομένως χτυπάει και το ισοζύγιο συναλλαγών. Θεωρεί ότι πάση θυσία, ειδικά στην Ελλάδα, πρέπει να περιοριστεί. Και αυτό εξηγεί και μια σειρά μέτρων που τότε είχαν προσπαθήσει να περάσουν για το ασφαλιστικό διάφορων αυτοαπασχολούμενων εργαζομένων. Προφανώς, η έκθεση Πισσαρίδη δεν είναι μια συνολική έκθεση. Περισσότερο πρόκειται για ένα κολάζ, ας το πούμε, μικροοικονομικών απόψεων, που αδυνατεί συνολικά να απαντήσει στο γιατί η ελληνική οικονομία έχει έλλειμμα επενδύσεων. Όχι απλά έχει έλλειμμα επενδύσεων, αλλά έχει και πραγματική αποεπένδυση τις τελευταίες τουλάχιστον τρεις δεκαετίες. Και το βασικό του άγχος είναι πρώτον το να πάρουν τα λεφτά του ασφαλιστικού συστήματος, και δεύτερον η επίθεση στην εργασία. Ο Πισσαρίδης θεωρεί ότι αυτό που έχει τη μεγαλύτερη σημασία είναι το ότι στην Ελλάδα η εργασία πρέπει να γίνει ένα προϊόν με άπειρα ελαστική προσφορά, και ότι αυτό είναι ο μοχλός για την ανάπτυξη. Το οποίο πέραν ότι είναι αδύνατον να συμβεί, σε μια τέτοια περίπτωση θα μιλούσαμε για μια ανθρωπιστική καταστροφή, η οποία θα ήταν αντίστοιχη με την περίοδο των μνημονίων. Δηλαδή μια κατάσταση όπου η διαπραγματευτική ικανότητα του μέσου εργαζομένου θα ήταν σχεδόν μηδενική. Δηλαδή, κάθε εργαζόμενος μπορεί να αντικατασταθεί με ένα κλικ και επομένως δεν βάζει περιορισμούς και εμπόδια στις επενδύσεις και στην ανάπτυξη.
Τώρα τα είπα λίγο μονότερμα φαίνονται πολύ μαύρα. Η αλήθεια είναι ότι είμαστε αισιόδοξοι. Στο πλαίσιο της επαναστατικής αισιοδοξίας. Κάποια σημεία πολύ γρήγορα για τη στρατηγική και για το μέλλον. Με βάση και τη σημερινή εικόνα του κινήματος, προφανώς έχουμε επίγνωση και των συσχετισμών και της εικόνας. Οι αυταπάτες μας φτάνουν μέχρι ένα σημείο τέλος πάντων. Καταρχήν, το πρώτο και πολύ βασικό που θεωρούμε, το έχουμε συζητήσει και εκτενώς για τις προβληματικές, αφορά τις μορφές αγώνα. Δηλαδή η βασική συνδικαλιστική στρατηγική που ήταν ο ΟΜΕΔ, δηλαδή όλη η προετοιμασία των συνδικάτων για να φτάσουν στη διαιτησία και η διαιτησία να δώσει σύμβαση, χωρίς να προσπαθούμε να το υποτιμήσουμε. Προφανώς εννοείται ότι κάθε πράγμα που βοηθάει τη σύμβαση είναι θετικό. Θεωρούμε ότι ειδικά στις μορφές αγώνα και ειδικά για το επόμενο διάστημα, και με βάση τη σημερινή κάλυψη από συλλογικές συμβάσεις, που είναι κάτω από 20%, όπως υπολογίζεται, έχει πολύ μεγάλη σημασία αυτό που λέμε, οι απευθείας μορφές αγώνα απέναντι στην εργοδοσία. Δηλαδή η πρόκληση άμεσου κόστους στην εργοδοσία χωρίς την κρατική διαμεσολάβηση. Οι εργαζόμενοι είναι αυτοί που ξέρουν κάθε επιχείρηση που πονάει. Ξέρουν πότε είναι τα deadlines, ξέρουν πότε γίνονται οι παραδόσεις και επομένως θεωρούμε ότι αυτό είναι κάτι το οποίο ειδικά σε μεγάλες επιχειρήσεις ή σε τέλος πάντων κλαδικού τύπου αγώνες που θα επιχειρηθούν έχει σημασία. Και υπάρχουν διάφοροι αγώνες εν εξελίξει για συλλογικές συμβάσεις εργασίας. Για παράδειγμα, όταν λέει ο κατασκευαστικός κλάδος ότι θέλει να πάει να πάρει σύμβαση. Θεωρούμε ότι το να διεκδικήσεις ΣΣΕ χωρίς για παράδειγμα, να πας να κλείσεις κάποια μεγάλα εργοτάξια ή κάποια μεγάλα γραφεία, μέρες παραδόσεων ή ακόμα και όταν γίνονται εγκαίνια έργων, είναι κάτι που πειράζει πάρα πολύ την εργοδοσία. Είναι πολύ σημαντικό και είναι κάτι που δυστυχώς έχει μείνει πίσω. Συν τις αυθόρμητες μορφές αντιπαράθεσης, οι οποίες θεωρούμε ότι και αυτές πρέπει να μελετηθούν. Ειπώθηκε και πριν από τον σύντροφο ότι γενικά και ιστορικά είναι κάτι που έχει γίνει πολλές φορές. Δυστυχώς, πλέον είναι αρκετά πιο δύσκολο και λόγω του συσχετισμού, αλλά το έχουμε δει και εδώ. Έχουμε δει δηλαδή και στον τουρισμό, για παράδειγμα, να αρνούνται οι εργαζόμενοι να πάνε να δουλέψουν για τους μισθούς που δίνει ο τουρισμός, κυρίως στο κομμάτι που αφορά τη σεζόν. Δηλαδή τα κενά που φαίνονται ότι υπάρχουν τα τελευταία δύο, τρία χρόνια είναι πολύ μεγάλα και είναι πραγματικά κενά. Υπάρχει όντως άρνηση των ανθρώπων να πάνε γι’ αυτούς τους μισθούς, σε αυτές τις συνθήκες.
Και ένα ακόμα σημείο, ειδικά στην αντιπαράθεση με τους νόμους, που φάνηκε και ένα διάστημα πριν, ότι όταν καλείς απεργία γενικά απέναντι στο νόμο, είναι δύσκολο να έχεις πρακτικά αποτελέσματα με βάση το σημερινό συσχετισμό. Φαντάζομαι ότι κάποτε γινόταν να καλείς απεργία και να έχεις περισσότερες πιθανότητες απέναντι σε ένα νόμο. Φάνηκε, ειδικά στην περίπτωση του νόμου Χατζηδάκη, ότι υπάρχουν δυνατότητες σύγκρουσης και απόσπασης κάποιων νικών, όταν μπορείς να βάλεις κάποια αιτήματα λίγο πιο απτά. Υπήρχε τότε και η αξιολόγηση των εκπαιδευτικών και η e-food. Ο πολύ μεγάλος αγώνας που δόθηκε τότε στην e-food για τα μπλοκάκια. Και στον ΕΦΚΑ, ο οποίος ήταν πιο μικρός, αλλά ήταν στο ίδιο πλαίσιο.
Σημείο δύο για τη δομή του εργατικού κινήματος και κυρίως για τα πρωτοβάθμια σωματεία, που θεωρούμε ότι τουλάχιστον και για εμάς είναι το πιο σημαντικό. Σίγουρα με μεγάλη διαφορά, το ζήτημα της γενικής συνέλευσης, της δημοκρατικής λειτουργίας δηλαδή, έχει τη μεγαλύτερη βαρύτητα. Παρά την κριτική που κάνουμε σε σωματεία που παρεμβαίνουμε για τις γενικές συνελεύσεις, η αλήθεια είναι ότι τα περισσότερα σωματεία δεν κάνουν ποτέ γενικές συνελεύσεις. Αυτή είναι η πραγματικότητα και επομένως έχει πολύ μεγάλη σημασία. Υπάρχει το ζήτημα των διοικήσεων με τις θητείες κτλ. Ένα πολύ βασικό θέμα αφορά το κομμάτι του κλαδικού και του ομοεπαγγελματικού, το οποίο σε κάποια σωματεία συγκεκριμένα το αντιμετωπίζουμε πάρα πολύ. Θεωρούμε ότι πρέπει η γενική μας κατεύθυνση να είναι για κλαδικά και όχι για ομοεπαγγελματικά σωματεία. Πρέπει δηλαδή να προσπαθούμε να παλέψουμε το ζήτημα της ταξικής ενότητας. Είναι πάρα πολύ δύσκολο. Είναι πάρα πολύ δύσκολο να πείσεις τον εργαζόμενο καθαριστή, την εργαζόμενη καθαρίστρια, ότι με τον μηχανικό που δουλεύουν στην ίδια εταιρεία πρέπει να είναι στο ίδιο σωματείο. Και αυτό είναι πολύ μεγάλο στοίχημα της επόμενης περιόδου. Και βέβαια με επιχειρησιακά σωματεία σε όλες τις μεγάλες επιχειρήσεις, εκεί δηλαδή που όντως μπορούν να υπάρξουν, χωρίς τον ασφυκτικό εναγκαλισμό της εργοδοσίας που γίνεται στις πιο μικρές, που είναι πρακτικά πολύ δύσκολο να ξεφύγεις από πιθανά εργοδοτικά αντίποινα.
Υπάρχει το θέμα της φυσιογνωμίας. Θα το πει φαντάζομαι και η Δώρα πιο μετά. Και απέναντι στον εργοδοτικό συνδικαλισμό και στον κοινωνικό εταιρισμό, αλλά και στο ζήτημα της λογικής του λιγότερου κακού, το οποίο είναι πάρα πολύ δύσκολο, ειδικά σε μαζικούς χώρους, σε χώρους δηλαδή που οι άνθρωποι παλεύουν. Είναι πολύ σύνθετο το θέμα, δηλαδή το πώς το παλεύεις. Και το θέμα βέβαια της κεντρικής πολιτικής στρατηγικής. Το συνεχές ερώτημα όλων των πολιτικών οργανώσεων, το πώς παρεμβαίνεις μέσα στο σχήμα. Αφενός, με κάποια συγκεκριμένη στρατηγική που έχει βγάλει η συλλογικότητα ή ο όποιος φορέας, χωρίς αυτό όμως να φτάνει, σε σημείο οι τοποθετήσεις ή η γραμμή να είναι το δεκάλεπτο του κόμματος και εμείς λέμε αυτά και το σχήμα πρέπει να κάνει αυτά. Η Αναμέτρηση λοιπόν θεωρεί την αυτονομία των σχημάτων πάρα πολύ σημαντική. Βέβαια, καταλαβαίνει ότι σε διάφορες φάσεις και εφόσον προκύπτουν πολύ κρίσιμα ζητήματα, μπορεί να χρειαστεί και έχει χρειαστεί και σε περιπτώσεις, να αποφασίσει ακόμα και με όρους μονομπλόκ για να παρθούν αποφάσεις.
Πέρα από το πρωτοβάθμιο, η συζήτηση για εμάς έχει λίγο πιο στρατηγικό χαρακτήρα. Αντιλαμβανόμαστε το συσχετισμό και τις δικές μας δυνάμεις, που είναι αρκετά περιορισμένες, δηλαδή και τη δυνατότητα που έχει η ΜΑΧΗ αυτή τη στιγμή να επηρεάσει. Ενδεικτικά θα πω μόνο το ζήτημα της περιστολής της γραφειοκρατίας και τη νοθεία. Θα επανέλθω σε αυτό. Είναι η κλαδικοποίηση των μεγάλων ομοσπονδιών και η κατάργηση διάφορων ομοιοεπαγγελματικών, όπως είπαμε και πριν, τύπου ΟΜΕ ΟΤΕ κτλ. Το ζήτημα γενικά του ομοιοεπαγγελματικού συνδικαλισμού είναι βασικό σε αυτό το κομμάτι.
Για το θέμα της ΓΣΕΕ, και αυτό ήταν κάτι το οποίο προφανώς και στη ΜΑΧΗ και σε εμάς, στη μετά το ’15 εποχή, έχει προβληματίσει πάρα πολύ. Δηλαδή ποια πρέπει να είναι η θέση του αγωνιζόμενου συνδικαλιστικού κινήματος για τη ΓΣΕΕ; Θεωρούμε ότι η έκταση της νοθείας είναι τέτοια, που η μάχη για ανατροπή του συσχετισμού μέσα στη ΓΣΕΕ δεν είναι ρεαλιστική. Και επομένως, ότι ο στρατηγικός σχεδιασμός πρέπει να είναι η υπέρβαση. Θεωρούμε ότι ειδικά στη ΓΣΕΕ και ειδικά από τη στιγμή που ακόμα και την περίοδο των μνημονίων οι συσχετισμοί δεν άλλαξαν καθόλου, σε αντιδιαστολή για παράδειγμα, με την ΑΔΕΔΥ, που φάνηκε ότι οι συσχετισμοί άλλαξαν την περίοδο των μνημονίων, είναι πιο πραγματικοί δηλαδή οι συσχετισμοί εκεί, θεωρούμε ότι ο στρατηγικός στόχος θα πρέπει να είναι κάποια στιγμή μια άλλη συνομοσπονδία, δηλαδή της ΑΔΕΔΥ ή όποιων δυνάμεων της ΑΔΕΔΥ μπορούμε να πούμε ότι είναι απέναντι σε αυτό το καθεστώς, με όποιες άλλες δυνάμεις. Προφανώς η συζήτηση είναι τελείως στρατηγική. Το είπαμε και πριν. Δηλαδή οι δυνάμεις της Αριστεράς αυτή τη στιγμή είναι πάρα πολύ μικρές για να ισχυριστούν ότι ο βραχυπρόθεσμος ή ο μεσοπρόθεσμος στόχος είναι κάτι τέτοιο. Αλλά θεωρούμε, ναι, ότι ειδικά στο ζήτημα της ΠΑΣΚΕ, γιατί περί αυτού πρόκειται τώρα, ποια είναι η συζήτηση για τη διαχείριση της ΠΑΣΚΕ, η έκταση της νοθείας είναι τέτοια που πρέπει σε επόμενη φάση μεγάλων εργατικών αγώνων αυτό το ζήτημα να τεθεί για μια νέα συνομοσπονδία.
Στο ζήτημα των διεκδικήσεων, προφανώς οι συλλογικές συμβάσεις εργασίας, τα μισθολογικά, η κατάργηση στα μπλοκάκια, γενικά η μόνιμη, σταθερή και ασφαλής εργασία για όλους είναι στον πυρήνα. Μαζί βέβαια με διάφορα ζητήματα πέρα από το μισθολογικό και τις ευρύτερες διεκδικήσεις.
Τελευταίο σημείο, για να κλείσω, για την εσωτερική δουλειά και για το πιο δύσκολο θέμα της συζήτησης, για την ταξική σύνθεση της ριζοσπαστικής Αριστεράς κτλ. Προφανώς είναι μια συζήτηση η οποία είναι μόνιμη και διαρκής. Νομίζω ότι ήδη και από πριν το ’15 απασχολούσε τα μεγαλύτερα κομμάτια. Προφανώς αυτό έχει να κάνει με επιλογές του Συνασπισμού για την ιεράρχηση του εργατικού, αλλά και με τις υπόλοιπες οργανώσεις, που σε πολύ μεγάλο βαθμό προέκυψαν από το κίνημα του ’06-’07 ή τέλος πάντων μαζικοποιήθηκαν στην περίοδο του κινήματος του ’06-’07. Αυτό έχει και βαθύ αποτύπωμα σε σχέση με το πόσο μπορούμε να έχουμε διείσδυση σε πολύ φτωχά ή εργατικά λαϊκά στρώματα. Δε θεωρούμε ότι υπάρχουν μαγικές λύσεις. Σε καμία περίπτωση. Ως πρώτο και πιο βασικό από όλα είναι η κουλτούρα εμπλοκής και η κεντρικότητα του συνδικαλισμού. Δε νομίζω ότι μπορεί να υπάρξει κάτι άλλο ως το πιο βασικό κομμάτι σε αυτή την πορεία. Σημείο δύο: το θέμα του ελιτισμού. Το έχουμε συζητήσει πολλάκις για τη γλώσσα, για τις διαδικασίες, το πόσο εύκολο είναι ένας άνθρωπος ο οποίος δεν έχει τελειώσει για παράδειγμα δευτεροβάθμια εκπαίδευση, να παρακολουθήσει διαδικασίες της ελληνικής ριζοσπαστικής Αριστεράς. Νομίζω ότι είναι πάρα πολύ δύσκολο, για να μην πω ψιλο-αδύνατο και σε χωρίς αυτό να μετράω καν μέσα μεγάλη μερίδα των μεταναστών που έχουν και το θέμα της γλώσσας. Στον κατασκευαστικό κλάδο αυτή τη στιγμή υπάρχει πολύ σημαντικό ποσοστό οικοδόμων που δε μιλάνε ούτε αγγλικά. Και αυτό είναι το ενεργό κομμάτι, δηλαδή είναι οι πραγματικοί χειρώνακτες. Γιατί ακόμα και μετανάστες 2ης γενιάς (Αλβανία κλπ), επειδή μιλάνε ελληνικά, είναι τεχνίτες, πολύ συχνά δηλαδή έχουν άλλες θέσεις μέσα στη δομή της παραγωγής. Δηλαδή έχεις μια βάση η οποία δε μιλάει ούτε αγγλικά. Είναι τρομακτικά δύσκολη η επικοινωνία και ο συνδικαλισμός αυτών των ανθρώπων.
Κλείνοντας, κεντρικό σημείο η απεργία. Το πιο σημαντικό από όλα, και το πιο σημαντικό ζήτημα να παλέψουμε και στο κομμάτι της πολιτικής κίνησης και της ΜΑΧΗΣ. Το πόσο σημαντικό είναι σε κάθε απεργία όλα τα μέλη, όλοι οι φίλοι, όλοι αυτοί που είναι κοντινοί, να απεργούν. Και βέβαια, η στόχευση κάποιων κλάδων με πιο ταξικά χαρακτηριστικά, προφανώς ξεκινώντας από τους κλάδους που έχουμε μια παρουσία ήδη, δηλαδή τον επισιτισμό τουρισμό, την κατασκευή και το κομμάτι του εμπορίου που στις μεγάλες πόλεις έχει πολύ μεγάλο πληθυσμό.
Τελευταίο σημείο: θεωρούμε πολύ σημαντική και τη σύνδεση του εργατικού και του συνδικαλιστικού με το συνολικό πολιτικό και θεωρούμε ότι αυτό θα είναι και μια τομή σε σχέση με πριν. Σύνδεση με το μεταβατικό πρόγραμμα, με την προσπάθεια δηλαδή της οργανωμένης πολιτικής Αριστεράς για το μέλλον και το πώς αυτό το πράγμα περνάει και από το εργατικό κίνημα. Και αυτό με έναν τρόπο, ας το πούμε έτσι, να δώσει και τον πήχη της σημασίας που του δίνουμε.
