Η στρατηγική του κεφαλαίου στον κατασκευαστικό κλάδο: επίθεση στην εργασία, γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί και εκποίηση δημόσιας περιουσίας

Του σ. Κώστα Παπαβασιλείου από την σελίδα Rproject

*Ο Κ. Παπαβασιλείου είναι μέλος του Barricada σχήμα που παρεμβαίνει στο Σωματείο Μισθωτών Τεχνικών (ΣΜΤ) και συμμετέχει στις προσεχείς εκλογές 15-16-17/3/2026

Η διαχρονική στρατηγική της ανταγωνιστικότητας

Τα τελευταία χρόνια, η ελληνική κοινωνία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ολομέτωπη επίθεση στην εργασία και τα δικαιώματα των εργαζομένων — μια επίθεση που εκφράζεται τόσο μέσα από νομοθετικά μέτρα όσο και μέσα από τη νέα «κανονικότητα» στις εργασιακές σχέσεις και στην καθημερινότητα της παραγωγής. Τα πρόσφατα αντεργατικά νομοθετήματα για τις συμβάσεις και τις σχέσεις εργασίας – συμπεριλαμβανομένου του νόμου Κεραμέως[1] – δεν είναι μεμονωμένες παρεμβάσεις, αλλά συνέχεια μιας μακράς σειράς πολιτικών που στοχεύουν στην εμβάθυνση της ευελιξίας, στην αποδιάρθρωση των συλλογικών σχέσεων και στην πλήρη προσαρμογή της εργασίας στις ανάγκες του κεφαλαίου.

Αυτές οι παρεμβάσεις έρχονται να προστεθούν στους προηγούμενους αντίστοιχους νόμους, όπως αυτοί των Χατζηδάκη[2] και Αχτσιόγλου[3], και να ενισχύσουν την τάση για αφαίρεση δικαιωμάτων προς όφελος των επιχειρηματικών κερδών- μια τάση που έχει ήδη βαθιές επιπτώσεις στις ζωές χιλιάδων εργαζομένων και στις κοινωνικές δομές της χώρας. Η στρατηγική αυτή δεν είναι τυχαία ούτε απλώς εθνική. Αποτελεί αναπόσπαστο μέρος των ευρύτερων κατευθύνσεων για «ανταγωνιστικότητα» και «προσαρμογή στις ανάγκες της αγοράς» που προωθούνται από ευρωπαϊκούς και διεθνείς θεσμούς (π.χ. Λευκή Βίβλος[4], Έκθεση Πισσαρίδη[5] κλπ) και οδηγούν σε υπερ-εντατικοποίηση, υποτίμηση της εργασίας και απαξίωση των συλλογικών δικαιωμάτων. Νομοθεσία που στην πραγματικότητα στοχεύει στη διεύρυνση των κερδών των επιχειρήσεων εις βάρος της εργασίας.

Ανεκτέλεστο έργων και κερδοφορία στο κατασκευαστικό κεφάλαιο

Αυτή ακριβώς η κερδοφορία, και ειδικά των μεγάλων επιχειρήσεων, παραμένει στο επίκεντρο των πολιτικών. Οι αριθμοί στον κλάδο των κατασκευών καταδεικνύουν την υποκείμενη δυναμική: το ανεκτέλεστο υπόλοιπο έργων έχει εκτοξευθεί στα 18 δισ. ευρώ, τιμή ρεκόρ για τον κλάδο στην χώρα τα τελευταία πολλά χρόνια. Τα κέρδη των μεγάλων εισηγμένων ομίλων, αυξάνονται με ταχείς ρυθμούς (πχ σε κάποιους αύξηση λειτουργικής κερδοφορίας >50%[6]), φτάνοντας σε διψήφια ποσοστά, ενισχύοντας τη συγκέντρωση και τη συσσώρευση στον κλάδο. Την ίδια στιγμή που οι μεγάλοι κατασκευαστικοί και ενεργειακοί όμιλοι ανακοινώνουν ιστορικά υψηλά ανεκτέλεστα έργων και αυξημένη λειτουργική κερδοφορία, η εικόνα στους μισθούς και στην αγοραστική δύναμη των εργαζομένων παραμένει τελείως αναντίστοιχη. Η εκρηκτική αυτή αύξηση της συσσώρευσης κεφαλαίου και της κερδοφορίας οδηγεί σε πιο επιθετικές επενδυτικές στρατηγικές που μεταφράζονται σε ακόμα μεγαλύτερα ρίσκα, όξυνση της επίθεσης και της εντατικοποίησης της εργασίας και ένταση του ανταγωνισμού.

Εργατικά ατυχήματα: η εντατικοποίηση της εργασίας ως βασικός κίνδυνος

Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν ότι η Ακαθάριστη Προστιθέμενη Αξία (ΑΠΑ) στον κλάδο των κατασκευών αυξήθηκε με ρυθμούς σημαντικά υψηλότερους από την αύξηση της απασχόλησης.

Φαίνεται λοιπόν η πολύ σημαντική διαφορά στην ποσοστιαία αύξηση των εργαζομένων με την αντίστοιχη αύξηση της ΑΠΑ (συγκεκριμένα η διαφορά στην ποσοστιαία αύξηση είναι της τάξης του 70%). Ακόμα και οι ίδιο οι εργοδότες του κλάδου παραδέχονται τις μεγάλες ελλείψεις προσωπικού αναλογικά με το μέγεθος του παραγόμενου προϊόντος του κλάδου, με τις εκτιμήσεις όσον αφορά την έλλειψη σε κάποιες μελέτες να φτάνουν ακόμα τις 25000[11] εργαζόμενους, ή ακόμα και περισσότερους.

Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, είναι πιο αναγκαίο από ποτέ να διαμορφωθεί ένα ουσιώδες και σύγχρονο πλαίσιο διεκδικήσεων με:

o Ενίσχυση της Επιθεώρησης Εργασίας: ουσιαστικοί και τακτικοί έλεγχοι, πλήρη μέσα ατομικής προστασίας για όλους τους εργαζόμενους, και πραγματική παρακολούθηση των κανόνων ασφαλείας.

o Μείωση του ωραρίου εργασίας με παράλληλη αναπροσαρμογή των ρυθμών παραγωγικότητας, ώστε να σταματήσει η εντατικοποίηση που, κυριολεκτικά, σκοτώνει. Είναι πιο καθαρή από ποτέ η ανάγκη για επιβράδυνση των ρυθμών παραγωγής στον κλάδο για να προστατευθούν οι εργαζόμενοι.

Θα πρέπει, σε κάθε περίπτωση, να γίνει σαφές πως το πιο αποτελεσματικό και χρήσιμο μέτρο ασφαλείας για τους εργαζόμενους αποτελεί ο καθολικός συνδικαλισμός και η ενίσχυση των σωματείων.

Ο πόλεμος και οι ανταγωνισμοί ως νέα «ευκαιρία» για το κεφάλαιο

Στα πλαίσια αυτών ακριβώς των πιο επιθετικών στρατηγικών επενδύσεων το κεφάλαιο δείχνει διατεθειμένο να εμπλακεί σε όλο το φάσμα της οικονομίας γύρω από τον πόλεμο και τους διεθνείς ανταγωνισμούς. Πέρα από το ζήτημα των εξοπλισμών, το ελληνικό κεφάλαιο, και ειδικά το κατασκευαστικό, φαίνεται να εμπλέκεται σε επενδύσεις σε ένα πολύ ευρύ φάσμα των γεωπολιτικών ανταγωνισμών, σε στενή συνεργασία και με το ενεργειακό κεφάλαιο. Κάποια ενδεικτικά παραδείγματα:

– Ενεργοποιεί επενδύσεις σε κρίσιμες πρώτες ύλες (όπως το γάλλιο) στη Βοιωτία[12], με τη συμμετοχή και χρηματοδοτήσεων από την ΕΤΕπ, κόντρα στο κινέζικο μονοπώλιο.

– Αναλαμβάνει υδροηλεκτρικά έργα και έργα αντλησιοταμίευσης στην Ουκρανία[13], σε συνεργασία με τοπικές ενεργειακές εταιρείες εμπλεκόμενο απευθείας με την ενεργή σύγκρουση που συντελείται.

– Δραστηριοποιείται στους υδρογονάνθρακες και με ελληνικούς ομίλους για να διεκδικούν μερίδιο σε νέες αγορές.[14]

– Πρωτοστατεί στο έργο του Κάθετου διαδρόμου, με σκοπό την ενεργειακή προμήθεια στην Ουκρανία[15]. Έργο που δείχνει και την ισχυρή πρωτοβουλία για ακόμα μεγαλύτερη όξυνση των ανταγωνισμών προς όφελος αυτών των επενδύσεων[16].

Επιλογές που δείχνουν τη σταθερή κερδοσκοπική στόχευση του κεφαλαίου χωρίς να υπολογίζει τα ευρύτερα ρίσκα και τους πραγματικούς κινδύνους που προκύπτουν για τους εργαζόμενους και την κοινωνία. Επιλογές που τονίζουν την καθοριστική σημασία που έχει σήμερα η ένταση του αντι-πολεμικού κινήματος και η σύνδεσή του και με τα εργασιακά ζητήματα του κλάδου.

Η επίθεση στα δημόσια αγαθά ως στρατηγική επιλογή του κεφαλαίου

Κεντρική στρατηγική του κεφαλαίου, πρωτίστως του κατασκευαστικού, αποτελεί η πλήρης επέκταση της ιδιωτικής ιδιοκτησίας στα κοινά αλλά και στα δημόσια αγαθά (των αγαθών δηλαδή που εξ ορισμού θα έπρεπε όλοι να έχουν πρόσβαση)[17], όπως είναι οι απαραίτητες κοινωνικές υποδομές. Τα αποτελέσματα της ιδιωτικοποίησης για μια σειρά βασικών κοινωνικών υποδομών είναι γνωστά. Ενδεικτικά:

Ø Η τιμή του ρεύματος σχεδόν διπλασιάστηκε από το 2017[18] με τις ευθύνες των διάφορων διεθνών ομίλων που συμμετείχαν στην εξαγορά της ΔΕΗ να είναι καθοριστικές.

Ø Τεμαχισμός του ΟΣΕ και ιδιωτικοποίηση του πιο κερδοφόρου τμήματος με ταυτόχρονη απαξίωση των υποδομών του σιδηροδρόμου που οδήγησαν στο έγκλημα των Τεμπών.

Ø Η δυστοπική συζήτηση γύρω από την ιδιωτικοποίηση του νερού με συμμετοχή βασικών εταιριών του κλάδου κατασκευών αλλά και ενέργειας, και με το δεδηλωμένο ενδιαφέρον πλέον και διεθνών μονοπωλίων να συμμετάσχουν σε αυτή τη διαδικασία.[19]

Θεωρούμε πως θα πρέπει οι συλλογικοί φορείς των εργαζομένων να διεκδικήσουν την πλήρη και αποκλειστική δημόσια ιδιοκτησία όλων των βασικών υποδομών της χώρας. Με δύο σημαντικές παρατηρήσεις:

– Κόντρα και στη λογική συμπολίτευσης και εταιρισμού με την εργοδοσία μέσα στα ΔΣ (που αγνοεί και το ουσιώδες ζήτημα των σχέσεων παραγωγής)[20]. Λογική που το εργατικό κίνημα γνώρισε κατά το παρελθόν από εργοδοτικούς και κυβερνητικούς συνδικαλιστές, και χρησιμοποιήθηκε εις βάρος των εργαζομένων και για λόγους αναπαραγωγής συνδικαλιστικών γραφειοκρατιών.

– Ο στόχος δεν πρέπει να είναι απλά η αλλαγή νομικής ιδιοκτησίας ή μετοχικής σύνθεσης (βλέπε ΔΕΠΑ Εμπορίας[21]) αλλά η δημιουργία ενός ουσιαστικού συστήματος κοινωνικού και εργατικού ελέγχου που θα διασφαλίζει:

o Τα πλήρη εργασιακά δικαιώματα (ΣΣΕ κλπ), αλλά και τα

o Ευρύτερα κοινωνικά ζητήματα που συνδέονται με τις δημόσιες υποδομές (πχ έλεγχος συντήρησης υποδομών, συστήματα ασφαλείας μέσων μεταφοράς, καθολική πρόσβαση σε αγαθά όπως το νερό, η ηλεκτρική ενέργεια κλπ).

Συλλογικές συμβάσεις εργασίας για δουλειά και ζωή με δικαιώματα

Η υπογραφή της ΣΣΕ από το σωματείο οικοδόμων αποτελεί μια πολύ σημαντική επιτυχία για τον κλάδο. Πέρα από την όποια συζήτηση που μπορεί να γίνει για τις λεπτομέρειες, η πραγματικότητα είναι πως περίπου το 85% των εργαζομένων[22] της κατασκευής εργάζονται σε συναφή επαγγέλματα και επομένως έχει ιδιαίτερη βαρύτητα.

Παρόλα αυτά, παραμένει ανοιχτό το κρίσιμο ζήτημα της υπογραφής συλλογικής σύμβασης από το Σωματείο Μισθωτών Τεχνικών και η πολύ μεγάλη ανάγκη για ένα νέο σχέδιο σε αυτήν την κατεύθυνση. Κρίσιμο σημείο αποτελεί, θεωρούμε, η υποτίμηση από το σωματείο της τεχνικής μελέτης έναντι της κατασκευαστικής παραγωγής στα εργοτάξια. Οι τεχνικές μελέτες είναι αναπόσπαστο κομμάτι της παραγωγικής διαδικασίας και της αλυσίδας αξίας στον κλάδο για την παραγωγή του κέρδους. Για αυτό και θεωρούμε πως ο ρόλος που έχουν παίξει τα μεγάλα μελετητικά γραφεία (μετά φυσικά τις μεγάλες εισηγμένες κατασκευαστικές) στην μη υπογραφή της ΣΣΕ είναι πολύ σημαντικός.

Αντί επιλόγου

Τώρα που έχει δουλειά, τώρα να δουλέψουμε πολύ και να βάλουμε στην άκρη (?!)

Μία από τις κυρίαρχες αφηγήσεις στον κατασκευαστικό κλάδο αναφέρει πως οι εργαζόμενοι του κλάδου πρέπει να εκμεταλλευτούν αυτή την αύξηση του παραγόμενου προϊόντος, να δουλέψουν πολύ και να αποταμιεύσουν για τις δύσκολες εποχές που πολύ πιθανόν να έρθουν τα επόμενα χρόνια, με την αβεβαιότητα στον κλάδο να είναι μεγάλη μετά το τέλος του ΤΑΑ λόγω της μεγάλης εξάρτησης από αυτό κλπ[23]. Να εκμεταλλευτούν δηλαδή τη συγκυρία και να ιδιωτεύσουν. Τα δεδομένα δείχνουν πως αυτό το αφήγημα δε στηρίζεται στην πραγματικότητα και πως κινούμαστε στην ακριβώς αντίθετη, δυστυχώς, κατεύθυνση. Ενδεικτικά:

– Η αποταμίευση των νοικοκυριών στην Ελλάδα παραμένει αρνητική[24], και μάλιστα χειροτερεύει, με το 2025 να κλείνει με αρνητική τιμή ρεκόρ των τελευταίων ετών (α’ τρίμηνο του 2025/ -7,2%)[25].

– Τα στοιχεία δεν είναι περισσότερο αισιόδοξα και στο κομμάτι του πραγματικού διαθέσιμου εισοδήματος, με το μέσο ετήσιο ετήσιο πραγματικό εισόδημα στην Ελλάδα να είναι κατά 15% χαμηλότερα του 2009[26] και να βρίσκεται στην προ-τελευταία θέση στην ΕΕ27 στον ονομαστικό μισθό και στην τελευταία (!) αν ληφθεί υπόψιν και η ισοδυναμία αγοραστικής δύναμης[27].

Είναι θεωρούμε λοιπόν απολύτως καθαρό πως ο μόνος τρόπος (και) για να προστατευτούν οι εργαζόμενοι στο μέλλον είναι η υπογραφή ΣΣΕ στο ύψος των σημερινών αναγκών, αγώνας που σήμερα είναι πιο ρεαλιστικός από ποτέ και λόγω των αντικειμενικών συνθηκών του κλάδου, κυρίως όσον αφορά και το ζήτημα της απασχόλησης.

Σημειώσεις

[1] Νόμος 5239/2025 (ΦΕΚ Α’ 178/17-10-2025)

[2] Νόμος 4808/2021 (ΦΕΚ Α’ 101/19‑6‑2021)

[3] Νόμος 4488/2017 (ΦΕΚ Α’ 137/13-09-2017)

[4] European Commission. Growth, Competitiveness, Employment: The Challenges and Ways Forward into the 21st Century. COM(93) 700 final. Brussels, 1993

[5] Pissarides, C., Meghir, C., Vayanos, D. & Vettas, N. (2020). Σχέδιο ανάπτυξης για την ελληνική οικονομία – Τελική Έκθεση της Επιτροπής Πισσαρίδη. Αθήνα: Επιτροπή Πισσαρίδη

[6] https://www.gekterna.com/el/press_release/omilos-gek-terna-synoptika-oik…

[7] https://www.statistics.gr/el/statistics/-/publication/SEL54

[8] https://tradingeconomics.com/greece/employment-construction-eurostat-dat…

[9] https://www.statistics.gr/el/statistics/-/publication/SEL45/2015

[10] Καθώς δεν βρέθηκαν στοιχεία για το 2025 έγινε εκτίμηση με βάση την τιμή του 2024 και κάποιες δημοσιευμένες εκτιμήσεις αύξησης. Στα πλαίσια του παρόντος κειμένου δε θεωρείται πως αυτό επηρεάζει το τελικό συμπέρασμα.

https://pedmede.gr/en/construction-industry-in-greece-report-2024-forecast-2025/?utm_source=chatgpt.com.

https://www.globaldata.com/store/report/greece-construction-market-analy….

[11] https://iobe.gr/wp-content/uploads/2025/09/RES_05_F_24062025_REP_GR.pdf

[12] https://www.ot.gr/2026/01/15/epixeiriseis/metlen-prasino-fos-tis-etep-se…

[13]https://www.ot.gr/2026/02/24/epixeiriseis/gek-terna-i-proti-eyropaiki-et…

[14] https://www.ot.gr/2026/02/15/epikairothta/politiki/chevron-stin-ellada-t…

[15] https://www.ot.gr/2026/02/24/energeia/fysiko-aerio/papastayrou-stis-ipa-…

[16] https://www.ot.gr/2026/01/23/energeia/fysiko-aerio/lng-rekor-eisagogon-a…

[17] https://kommon.gr/theoria/item/6677-i-idiotiki-idioktisia-i-aristera-o-s…

[18] https://www.greeceinfigures.com/timi-ilektrikou-reumatos-noikokiria/

[19] https://aktor.gr/stratigiki-symfonia-tou-omilou-aktor-me-tin-suez-intern…

[20] https://thepressproject.gr/ta-trena-tis-proodou-kai-tis-ekmetallefsis-v%…