Σχετικά με το κίνημα για τη στέγη στη Μαδρίτη

1. Τι συνέβη τους τελευταίους μήνες στην Μαδρίτη;

1.1 Μαρικάρμεν

Η Μαρικάρμεν ήταν μια 87χρονη συνταξιούχα που ζούσε στο σπίτι της στην Μαδρίτη για 70 χρόνια. Όταν το 2019 ένα fund αγόρασε το σπίτι της προσπάθησε να την διώξει αυξάνοντας το ενοίκιο πάνω από 300%. Η Μαρικάρμεν από την αρχή οργανώθηκε στο τότε μικρό και καινούργιο Sindicato de Inquilinas de Madrid (Σωματείο ενοικιαστριών Μαδρίτης). Όλα αυτά τα χρόνια το σωματείο προσπάθησε να διαπραγματευτεί με το fund πιέζοντας ώστε η Μαρικάρμεν να μείνει στο σπίτι της πληρώνοντας το παλιό της ενοίκιο (ή έστω η αύξηση να είναι πολύ μικρή). Το fund αρνήθηκε οποιαδήποτε μείωση του ενοικίου, με συνέπεια να ξεκινήσει η διαδικασία της έξωσης.

Στις 23 Σεπτεμβρίου, ήταν η 5η απόπειρα έξωσης, η οποία οδήγησε στην έξωση της. Από την αρχή που το σωματείο έκανε δημόσιο το περιστατικό της Μαρικάρμεν, η υπόθεση είχε καταφέρει να κινητοποιήσει μεγάλη μερίδα κόσμου. Η το μεγάλο «μπαμ» έγινε με την έξωση, την οποία ακολούθησαν μεγαλειώδεις κινητοποίησεις σε όλη τη χώρα, καταφέρνοντας να σπάσουν και τις απαγορεύσεις το νόμου για μη πραγματοποίηση διαδηλώσεων χωρίς προηγούμενη ενημέρωση. Μετά από την πολύ μαζική πορεία στις 26/9 στο κέντρο της Μαδρίτης το σωματείο ενοικιαστριών έστησε σκηνές  στην πλατεία της Σολ (την πιο κεντρική πλατεία της πόλης). Αμέσως οι υπόλοιπες συλλογικότητες, οργανώσεις, κινήματα και ανένταχτος κόσμος πλαισίωσε την κατασκήνωση και γρήγορα μαζικοποιήθηκε, με αποτέλεσμα να συνεχίσει μέχρι τα ξημερώματα της 3/11 όπου εκκενώθηκε από την αστυνομία.

Το πολιτικό στίγμα του κινήματος ήταν ξεκάθαρο: να σταματήσει η στέγη να είναι εμπόρευμα. Να σταματήσουν να κερδοφορούν κάποιοι από την ανάγκη για ένα τόσο βασικό αγαθό όπως η στέγη. Το κίνημα έθετε στο στόχαστρο προφανώς τα funds αλλά και όλους τους «απλούς» ιδιοκτήτες σπιτιών που κερδοφορούν εις βάρος μας. Όσον αφορά τις πολιτικές ευθύνες, το κίνημα καταδεικνύει τόσο την τοπική δεξιά κυβέρνηση της Μαδρίτης και τον Δήμο της Μαδρίτης όσο και την “προοδευτική” κυβέρνηση που στην πραγματικότητα έχει πάρει ελάχιστα μέτρα στα 8 χρόνια στα οποία κυβερνάει (στα 4 πρώτα μάλιστα με πλειοψηφία στην Βουλή). Μάλιστα το κίνημα έλεγε ξεκάθαρα ότι αν αυτή η προοδευτική κυβέρνηση δεν μπορεί να εξασφαλίσει ούτε την πρόσβαση στην στέγη, αυτή η κυβέρνηση πλέον δεν έχει κανένα νόημα.

Το σωματείο ενοικιαστών συνόψισε τα αιτήματα σε μια πρόταση νόμου ως τα ελάχιστα απαιτούμενα μέτρα που πρέπει να ληφθούν: 1) συμβόλαια ενοικίων χωρίς λήξη (στον ισχύον νόμο που κατακτήθηκε μετά από μια αντίστοιχη έξωση το 2019 τα συμβόλαια είναι 5ετη) 2) να απαγορευτούν οι εξώσεις 3) να καταργήσουν τα προσωρινά ολιγόμηνα ή ετήσια συμβόλαια (που υπάρχουν ως κενό στον ισχύον νόμο θεωρητικά για περιπτώσεις που κάποιος νοικιάζει προσωρινά, ενώ στην πραγματικότητα αξιοποιούνται ώστε ο ιδιοκτήτης να αυξάνει συνέχεια το νοίκι ή λειτουργούν ως παράνομα Airbnb) και τα συμβόλαια δωματίων.

Η “προοδευτική” κυβέρνηση δεν κατέθεσε αυτούσια τα αιτήματα, τα έσπασε σε δύο νομοσχέδια με περίοδο ισχύος μέχρι το 2028. Επειδή η κυβέρνηση δεν κατέχει την πλειοψηφία στην Βουλή δεν πέρασε κανένα από τα δύο νομοσχέδια, καθώς η ισπανική δεξιά και ακροδεξιά μαζί με την καταλανική δεξιά καταψήφισαν και τα δύο. Η συνέπεια αυτού ήταν κυβέρνηση να πέσει και να οδηγηθούμε σε πρόωρες εκλογές στις 29 Νοεμβρίου. Μετά την ανακοίνωση των εκλογών και το μπλοκάρισμα των νόμων η κυβέρνηση, ως προεκλογική καμπάνια, μέσω βασιλικού διατάγματος, πέρασε έναν αρκετά φιλολαϊκό νόμο για την στέγη που περιλαμβάνει, ανάμεσα σε άλλες διατάξεις, όλα τα αιτήματα του κινήματα. Αυτό το βασιλικό διάταγμα θα περάσει από την προσωρινή βουλή πριν τις εκλογές.

Από τις πρώτες μέρες της κατασκήνωσης το σωματείο ενοικιαστών φώναζε “γενική απεργία τώρα” και ξεκίνησε να πιέζει από κοινού με τα αγωνιστικά σωματεία, τα δύο πλειοψηφικά συστημικά σωματεία να καλέσουν – μετά από 14 χρόνια – γενική απεργία, πράγμα που επιτεύχθηκε.

Παράλληλα η οργή του κόσμου άνοιξε και πάλι τις συνεννοήσεις μεταξύ του Σωματείου και του fund που αγόρασε το σπίτι της Μαρικαρμεν, με αποτέλεσμα fund να δεχτεί να γυρίσει πίσω στο σπίτι της πληρώνοντας το 30% της σύνταξης της. Κάτι που ποτέ δεν συνέβη λόγω του θανάτου της μετά από 10 μέρες στο νοσοκομείο.

Τις πρώτες εβδομάδες της κατασκήνωσης η Σολ ήταν το κέντρο των εξελίξεων, με εκδηλώσεις, συνελεύσεις, πορείες από διάφορα κινήματα, αποτροπή εξώσεων, και αποτροπή επιθέσεων ταγμάτων ναζί που σε δύο περιπτώσεις απείλησαν να διαλύσουν την κατασκήνωση. Αξίζει να σημειωθεί ότι όλος ο κεντρικός διάλογος την Ισπανία από το ρατσιστικό μίσος για τα γεγονότα της Θέουτα, μετατοπίστηκε στα αριστερά κάνοντας την στέγη το κύριο πολιτικό επίδικο της επικαιρότητας.

Το σωματείο ενοικιαστών, το οποίο δημιούργησε ουσιαστικά την κατασκήνωση, μετά την πρώτη εβδομάδα αποχώρησε από αυτήν και γύρισε στην δουλειά που κάνει στις γειτονιές, στο να οργανώνει κόσμο, να συνοδεύει ανθρώπους που αντιμετωπίζουν προβλήματα με την στέγη και να οργανώνει την απεργία. Στην κατασκήνωση στην Σολ έμειναν οργανώσεις της κομμουνιστικής αριστεράς, άλλες συλλογικότητες και σωματεία στέγης, συλλογικότητες του α/α χώρου και παρά πολλοί ανένταχτοι – η πλειονότητα των οποίων αποχώρησε πριν την εκκένωση καθώς μετά από πολλές εβδομάδες δεν ήταν πλέον ξεκάθαρος ο στόχος της. Η κατασκήνωση λειτούργησε σαν ένα μικρό χωριό, με συνελεύσεις ανά γειτονιά που μετά συντονίζονται σε μια γενική συνέλευση με μια ψήφο και τοποθέτηση ανά γειτονιά.

 1.2 Γενική Απεργία 11/11

Τα αιτήματα της απεργίας είναι τα εξής: 1) σπίτια για να μένουμε, όχι για κερδοφορία 2) πρόγραμμα για κοινωνική κατοικία (και να το πληρώσουν οι πλούσιοι) 3) ασφάλεια στην στέγη: να μην μας διώχνουν από τα σπίτια μας 4) μείωση των ενοικίων 5) συνδικαλιστικά δικαιώματα στη στέγη (συλλογική διαπραγμάτευση μεταξύ των σωματείων και των ιδιοκτητών, δικαίωμα απεργίας ενοικίου) 6) αξιοπρεπείς μισθοί, συντάξεις και δημόσιες παροχές.

Από τις αρχές Οκτωβρίου όπου καλέστηκε η Γενική Απεργία, το σωματείο ενοικιαστριών από κοινού με το υπόλοιπο κίνημα δημιούργησε απεργιακές επιτροπές σε όλες τις γειτονιές, ώστε να οργανωθεί από τα κάτω η απεργία, από τις οποίες εκλέγονται δύο εκπρόσωποι ώστε να συντονίζονται όλες οι επιτροπές σε επίπεδο πόλης. Οι απεργιακές επιτροπές έχουν δημιουργήσει έναν χώρο ζύμωσης και γνωριμίας του αγωνιστικού κόσμου στις γειτονιές και πραγματοποιούν δράσεις σε καθημερινή βάση: εξορμήσεις, μοιράσματα, πορειάκια στις γειτονιές, μιλούν με τα μαγαζιά της περιοχής κλπ. Ιεραρχείται πολύ ψηλά να μπορέσουν να ενημερωθούν όλες οι εργαζόμενες για την απεργία και για το δικαίωμα τους συμμετοχής σε αυτή ακόμα και στους χώρους που δεν υπάρχει συνδικαλιστική εκπροσώπηση – ή αν υπάρχει δεν στηρίζει την απεργία. Για αυτό, με τις δυνάμεις που υπάρχουν σε κάθε γειτονιά, γίνονται μπριγάδες ιδιαίτερα σε καταστήματα-αλυσίδες ώστε να καταφέρουμε στις 11/11 να παραλύσει όλη η χώρα. Όλες οι δράσεις που πραγματοποιούνται κοινοποιούνται σε ένα site και μια εφαρμογή για το κινητό, όπου βρίσκονται όλες οι πληροφορίες, ώστε να είναι πιο εύκολες και προσβάσιμες σε όλες.

Τα δύο πλειοψηφικά σωματεία (CCOO και UGT – υποκινούμενα από την «προοδευτική» κυβέρνηση) προφανώς δεν συμμετέχουν στις απεργιακές επιτροπές και σε ορισμένους χώρους εργασίας την σαμποτάρουν, καθώς στην πραγματικότητα την κάλεσαν μόνο και μόνο επειδή πιέστηκαν από το κίνημα. Εξώστρεφα θεωρούν την απεργία μια διαδήλωση απέναντι στην αντιπολίτευση του PP και του Vox. Παρόλα αυτά το κίνημα έχει κάνει ξεκάθαρο ότι ο στόχος της απεργίας δεν απλά να μην κερδίσει το PP και το Vox τις εκλογές: η απεργία ζητά η στέγη να είναι αγαθό και εναντιώνεται σε όλες τις κυβερνήσεις που εξυπηρετούν τα συμφέροντα όσων βλέπουν την στέγη ως εμπόρευμα. Παρά το γεγονός ότι οι CCOO και UGT κινητοποιούν μεγάλη μερίδα της εργατικής τάξης και είναι πολύ θετικό ότι κάλεσαν στην πορεία, το αφήγημα που κερδίζει και βγαίνει προς τα έξω δεν είναι το δικό τους.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η απεργία οργανώνεται με έναν πολύ συντονισμένο τρόπο: Καταρχάς υπάρχουν υλικά και γίνονται διαρκώς επιμορφώσεις για τα απεργιακά δικαιώματα καθώς και μια συλλογική μέριμνα για τι είναι αυτό που μπορεί να πείσει τον κόσμο να απεργήσει. Επίσης έχει αξία να δούμε τι ρητορική χρησιμοποιεί το σωματείο ενοικιαστριών. Αρχικά έχει φέρει στο προσκήνιο με πολύ εμφατικό τρόπο ότι τα δικαιώματα κατακτούνται με αγώνα και απεργία, φέρνοντας διαρκώς επιτυχημένα παραδείγματα τόσο της Ισπανίας όσο και παγκοσμίως όπως το 8ωρο, δείχνοντας ότι τώρα ήρθε η ώρα να γίνει η στέγη δικαίωμα. Παράλληλα αναπτύσσει συγκεκριμένη πολιτική γραμμή για όλους τους τομείς που προσπαθεί να απευθυνθεί: από τους πιο επισφαλείς εργαζόμενους, μέχρι τους ελεύθερους επαγγελματίες και τις μικρά μαγαζιά της γειτονιάς. Τέλος επιχειρείται η σύνδεση με τα υπόλοιπα κινήματα, τόσο σε επίπεδο λόγου όσο και δράσεων μέχρι την απεργία, συνδέοντας την γενοκτονία στη Παλαιστίνη, τις εργασιακές συνθήκες, την υποβάθμιση και υποχρηματοδότηση δημόσιων αγαθών (παιδεία, υγεία, μεταφορές), την έμφυλη καταπίεση και την καταστροφή του περιβάλλοντος με τη στέγη κάνοντας ξεκάθαρο ότι όλοι οι αγώνες πρέπει να ενώνονται. Η γενική απεργία για το σωματείο ενοικιαστριών, αλλά και για το υπόλοιπο κίνημα, είναι απλά η αρχή και ήδη υπάρχει επεξεργασία του σχεδιασμού για το τι θα συμβεί μετά την απεργία και για τα δύο σενάρια έκβασης των εκλογών στις 29/11 (συγκυβέρνηση δεξιάς-ακροδεξιάς ή συνέχιση της «προοδευτικής» κυβέρνησης).

2. Τι είναι στην πραγματικότητα το Σωματείο Ενοικιαστ(ρι)ών;

Για να αντιληφθούμε πως δημιουργήθηκε το κίνημα και να εξάγουμε συμπεράσματα και εργαλεία για την Ελλάδα, πρέπει να δούμε εις βάθος πως συγκροτείται το Σωματείο και ποια διαδρομή ακολούθησε πολιτικά ώστε να βρίσκεται αυτή τη στιγμή το κίνημα της στέγης στην Ισπανία τόσο δυναμικά στον δρόμο σήμερα.

• Πως λειτουργεί;

Το σωματείο ενοικιαστών λειτουργεί θεωρητικά ως ένα σωματείο βάσης, χωρίς ηγεσίες όπου όλες οι δομές λήψης αποφάσεων είναι ανοιχτές στα μέλη. Προφανώς η έλλειψη οριοθετημένων δομών παρουσιάζει τα γνωστά φαινόμενα δημιουργίας άτυπων ηγεσιών, ωστόσο η ίδια η δομή του σωματείου βρίσκεται σε διαρκή επερώτηση ώστε να επιτευχθεί μια πιο δημοκρατική και οριζόντια λειτουργία, ειδικά αυτή τη στιγμή όπου μαζικοποιείται με ταχύτατους ρυθμούς. Πιο συγκεκριμένα, το σωματείο λειτουργεί με τις εξής δομές:

• Τοπικές συνελεύσεις: χωρίζονται ανά γειτονιές και θεωρούνται ο πυρήνας του σωματείου. Διαρκούν αυστηρά δυο ώρες, στις οποίες η πρώτη είναι ενημερώσεις και πολύ μικρή πολιτική συζήτηση (2λεπτές τοποθετήσεις), ενώ στην δεύτερη ώρα ο καθένας και η καθεμία που αντιμετωπίζει πρόβλημα με το σπίτι του το εκθέτει και επιχειρούνται συλλογικά να βρεθούν λύσεις, οι οποίες συνδυάζουν την γνώση του νόμου αλλά και την υιοθέτηση μιας σειράς συνδικαλιστικών πρακτικών.
• Επιτροπές: συνδικαλιστικής δράσης, επικοινωνίας, οργάνωσης οι οποίες ασχολούνται με πιο στρατηγικά και πολιτικά θέματα του σωματείου
• Ακτιφ: κάθε δύο μήνες γίνεται ένα ακτιφ για στρατηγικά θέματα
• Ετήσια συνέλευση μελών: θεωρητικά το ανώτατο όργανο λήψης αποφάσεων, δηλαδή κάτι σαν συνδιάσκεψη που ορίζει το τι θα συμβεί πολιτικά μέσα στο χρόνο στο σωματείο
• Ομάδες εργασίας: από ομάδες σχετικά με τα τουριστικά διαμερίσματα μέχρι ομάδες σύνδεσης με άλλα κινήματα όπως το φεμινιστικό και το οικολογικό
• Έμμισθα μέλη: υπάρχει μια ομάδα ανθρώπων που ασχολείται σε καθημερινή βάση με συγκεκριμένο ωράριο με νομικά θέματα, με τα social media και με την δημόσια εκπροσώπηση του σωματείου ή απλώς με την στρατηγική του. Οι μισθοί πληρώνονται από τις συνδρομές των μελών. Όλα τα οικονομικά στοιχεία είναι δημόσια στο site.

2.2 Και ποιοι είναι όμως από πίσω;

Θα περίμενε κανείς ότι στο σωματείο θα βρίσκονται εκατό διαφορετικές δυνάμεις που τσακώνονται μεταξύ τους και παλεύουν για την επικράτηση της πολιτικής τους γραμμής, όπως συμβαίνει σχεδόν παντού στην Ελλάδα ή έστω ότι υπάρχει μια δυνατή πολιτική οργάνωση. Ωστόσο το σωματείο ενοικιαστών λειτουργεί σαν μια αυτόνομη πολιτική οργάνωση, που ορισμένα μέλη της την αντιλαμβάνονται ως οργάνωση που, από κοινού με άλλες οργανώσεις και κινήματα,  στοχεύει στην πτώση του καπιταλισμού. Αυτό έχει τις ρίζες τους στο συνδικαλιστικό κίνημα της Ισπανίας, καθώς πληθώρα σωματείων κυρίως αναρχοσυνδικαλιστικών, όπως το CNT, λειτουργούν με αντίστοιχο τρόπο. Μέλη οργανώσεων της αριστεράς παρακολουθούν συνελεύσεις, ωστόσο λίγες είναι αυτές που παρεμβαίνουν με οργανικό τρόπο στο σωματείο. Η πλειονότητα των μελών είναι «ανένταχτοι», που θεωρούν ότι η πολιτική τους οργάνωση είναι το σωματείο. Μάλιστα τα έμμισθα μέλη και όλοι οι εκπρόσωποι στα βίντεο απαγορεύεται να είναι μέλη άλλων οργανώσεων.

• Πως και γιατί δημιουργήθηκε;

Για να αντιληφθούμε την στρατηγική του σωματείου ενοικιαστών αλλά και εν γένει την αντίληψη του μεγαλύτερου μέρους του κινήματος στην Ισπανία πρέπει να κοιτάξουμε στο πρόσφατο παρελθόν. Το 2011, δημιουργήθηκε το κίνημα 15Μ (οι αντίστοιχες δίκες μας πλατείες), το οποίο κατασκήνωσε στην Σολ, αλλά και σε άλλες πλατείες της χώρας. Πέραν από τα αιτήματα ενάντια οικονομική κρίση και την λιτότητα, το κίνημα 15Μ έβαζε πολύ μπροστά και το τέλος του δικομματισμού και την ανάγκη μιας νέας εκπροσώπησης από τα κάτω. Και κάπως έτσι γεννήθηκε το Podemos. Το Podemos σε αντίθεση με την πιο παραδοσιακή αριστερά προσέφερε το καινούργιο, το αυθόρμητο. Ωστόσο ποτέ δεν λειτούργησε σαν ένα πραγματικά αριστερό κόμμα με βάση καταλήγοντας γρήγορα να είναι ένα προσωποκεντρικό κόμμα, εντελώς οργανωμένο στην Μαδρίτη χωρίς πραγματική αλληλεπίδραση με την υπόλοιπη χώρα και χωρίς ουσιαστική εμπλοκή στο κίνημα και στις οργανωμένες ή/και αυτοοργανωμένες δομές του. Η επιλογή του μάλιστα, μαζί με την υπόλοιπη αριστερά, να σχηματίζει το 2019 κυβέρνηση με το PSOE, πάρα το ότι αρκετοί προοδευτικοί νόμοι οφείλονται στο Podemos (και μετέπειτα στο Sumar), οδήγησαν τον κινηματικό κόσμο σε μια γενική απογοήτευση ως προς τις εκλογές και την αναγκαιότητα οργανικής συμμετοχής σε αυτή τη μάχη.

Το αποτέλεσμα ήταν σε γενικές γραμμές πριν ακόμα από το 2019, πολύς κόσμος να πηγαίνει σπίτι του ή να δοκιμάζει νέα εργαλεία αγώνα και οργάνωσης. Μέσα από αυτήν την εμπειρία και στελεχωμένο από κόσμο που έζησε αυτές τις εμπειρίες δημιουργείται το 2017 το Σωματείο Ενοικιαστών στην Μαδρίτη και στην Βαρκελώνη, ως μια οργάνωση αυτόνομη. Ως μια οργάνωση που αντιλαμβάνεται τόσο τα όρια της άσκησης πολιτικής εντός των ορίων του συστήματος, όσο και την ανάγκη να έχεις αιτήματα ως προς το κράτος και να πιέζει μεταρρυθμίσεις και ανά περιπτώσεις να διαπραγματεύεται με την ίδια την κυβέρνηση- χωρίς να πιστεύει ότι αυτές θα ρίξουν τον καπιταλισμό ή ότι αρκούν. Οι άνθρωποι που ξεκίνησαν αρχικά το σωματείο ασκούσαν κριτική στο τρόπο που παραδοσιακά η αριστερά οργανώνονταν και στο πως οι δομές της κατέληγαν γραφειοκρατικοποιημένες. Ωστόσο ασκούσαν κριτική και στις χαλαρές «οριζόντιες» δομές και στην αντίληψη ότι για να λειτουργούν όλα δημοκρατικά χωρίς ιεραρχίες πρέπει στην πραγματικότητα να είμαστε λίγοι. Το σωματείο κατάφερε να ξεπεράσει αυτόν τον φραγμό και να μαζικοποιηθεί.

Η βασική ιδέα της δημιουργίας του σωματείου είναι στον πυρήνα της πολύ πιο βαθιά από απλά την ανάγκη να παλέψουμε οι ενοικιαστές για μια αξιοπρεπή και προσβάσιμη στέγη. Η ανάγνωση του σωματείου είναι ότι πλέον στην Ισπανία το επαναστατικό υποκείμενο είναι ο ενοικιαστής σε αντίθεση με όπως παραδοσιακά η αριστερά αντιλαμβάνεται την εργατική τάξη (ή σε πολλές περιπτώσεις πολλές ελληνικές οργανώσεις αντιλαμβάνονται την φοιτητιώσα νεολαία). Μάλιστα έχουν φτάσει στο σημείο να το ονομάζουν inquilinato (από την λέξη inquilino/a σημαίνει ενοικιαστής και το προλεταριάτο).Θεωρήθηκε, ουσιαστικά, ότι τόσο με την είσοδο των funds όσο και με την εκτόξευση των τιμών, ο ενοικιαστής βιώνει μια πολύ έντονη καταπίεση καθώς δεν εργάζεται απλά για να κερδίζει το αφεντικό του. Ένα τεράστιο κομμάτι του μισθού του πηγαίνει στον ιδιοκτήτη του σπιτιού, δηλαδή σε έναν άνθρωπο που έτυχε να έχει μια ιδιοκτησία. Παράλληλα η αστάθεια του ενοικίου, οι απαράδεκτες συνθήκες που υπάρχουν στα διαμερίσματα στην Ισπανία, η δυσκολία να μείνει ένας άνθρωπος ακόμα και 40 χρόνων χωρίς συγκάτοικο, το να αναγκάζεσαι κάθε 5 χρόνια να αλλάζεις γειτονιά: θεωρήθηκαν ότι είναι επαρκείς λόγοι ώστε να κάνουν μια μεγάλη μερίδα ανθρώπων να οργανωθούν, να στρέψουν τα μάτια ενάντια στα funds, στους ιδιοκτήτες και εν τέλει στην ίδια την κυβέρνηση και το κράτος και να πυροδοτήσουν εξελίξεις.

Ασχέτως με το αν ισχύει ή όχι αυτή η ανάλυση, στην πραγματικότητα πέτυχε. Το Σωματείο Ενοικιαστών ορίζει πλέον την ατζέντα όλης της αριστεράς της χώρας (τόσο της συστημικής όσο και την ριζοσπαστικής) και μετατοπίζει όλο τον πολιτικό διάλογο εκεί που θέλει. Όλα τα ΜΜΕ καλούν το Σωματείο να μιλάει, οι δημόσιοι εκπρόσωποι αντιμετωπίζονται σαν βουλευτές και όλοι οι πολιτικοί από την ακροδεξιά μέχρι την αριστερά το αναφέρουν διαρκώς. Από μια μικρή συνέλευση το 2017 σε όλη την πόλη, οδηγηθήκαμε σε ολόκληρες πολυκατοικίες οργανωμένες και σε 6 συνελεύσεις το 2026, ενώ αυτή τη στιγμή ετοιμάζονται να ανοίξουν και άλλες. Πλέον αριθμούνται 20 σωματεία σε ολόκληρη τη χώρα. Μετά τα πρόσφατα κινηματικά γεγονότα, το σωματείο μαζικοποιείται καθημερινά.

• Πώς όμως κατάφερε το σωματείο να τα κάνει όλα αυτά; 

1. Αρχικά εντόπισε ένα πραγματικό πρόβλημα των ανθρώπων και προσπάθησε να βρει λύσεις. Αντί στις συνελεύσεις να μπαίνει μια τεράστια πολιτική γραμμή από το Α έως στο Ω, συνόδεψε και κινητοποίησε κόσμο ώστε να αντιμετωπίσει το πρόβλημα του. Από μια γνώση τόσο του τι επιτρέπει ο νόμος μέχρι και πρακτικές πιο ριζοσπαστικές. Βρήκε πραγματικά έναν τρόπο να λύνει τα προβλήματα (πχ τι να κάνεις αν ο ιδιοκτήτης δεν θέλει να ανανεώσει το συμβόλαιο ή αν δεν πληρώνει τις επιδιορθώσεις του σπιτιού), χωρίς απλά να λέει στον κόσμο η λύση είναι να πηγαίνεις σε πορείες και να αγωνίζεσαι ενάντια στον καπιταλισμό.

Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η στρατηγική «Nos quedamos», που σημαίνει «Μένουμε»: Όταν ένας ιδιοκτήτης (ή ένα fund όπως στην περίπτωση της Μαρικαρμεν) θέλει να σε διώξει από το σπίτι ή να σου αυξήσει το ενοίκιο μετά τη λήξη του συμβολαίου, ο ενοικιαστής παραμένει στο σπίτι και συνεχίζει να πληρώνει όσο πλήρωνε μέχρι τότε. Το σωματείο προσπαθεί να διαπραγματευτεί με τον ιδιοκτήτη ένα νέο συμβόλαιο πιέζοντας με το ότι ο ενοικιαστής παραμένει στο σπίτι.  Σε πολλές περιπτώσεις ο ιδιοκτήτης πιέζεται και υπογράφεται ένα νέο συμβόλαιο. Φυσικά μπορεί αυτό να μην επιτευχθεί και να καταλήξει σε δίκη, η οποία στο τέλος σε έξωση. Ωστόσο αυτά που πετυχαίνονται είναι τα εξής:

α) ο ενοικιαστής παραμένει στο σπίτι του για παραπάνω καιρό πληρώνοντας το ενοίκιο που πλήρωνε και έχει παραπάνω χρόνο να βρει ένα άλλο, καθώς η διαδικασία τόσο της δικής όσο και της έξωσης μπορεί να διαρκέσει πολύ καιρό.

β) Για την περίοδο που συμβαίνει αυτό το σπίτι μένει εκτός αγοράς εμποδίζοντας την παραπάνω αύξηση των τιμών σε περίπτωση που υπάρχει μαζικό Nos quedamos.

2. Η ρητορική του: χρησιμοποίησε έναν λόγο πάρα πολύ απλό, ο οποίος αν τον αποκωδικοποιήσεις μιλάει για τον καπιταλισμό αλλά χωρίς ένα λεξιλόγιο ακαδημαϊκό ή ξύλινο. Έναν λόγο που μπορούσε να φτάσει στον πιο καταπιεσμένο.
3. Συνδικαλιστικές πρακτικές: Τα μοιράσματα στις γειτονίες, τα μοιράσματα πόρτα-πόρτα σε πολυκατοικίες. Επίσης όλα τα συνδικαλιστικά υλικά που μοιράζονται σε γειτονιές, δεν είναι δισέλιδα πολιτικά κείμενα με ανάλυση. Είναι μικρά κείμενα που εξηγούν τα δικαιώματα των ενοικιαστριών και πρακτικές αντίστασης και συλλογικής οργάνωσης.
4. Αξιοποίησε με εξαιρετικό τρόπο τα social media. Οι αναρτήσεις του σωματείου είναι εξαιρετικά εύστοχες και έξυπνες όπου κυριαρχούν βίντεο αντί ανακοινώσεων, ενώ τα post προσπαθούν να είναι μικρά και να περιέχουν ένα γρήγορο μήνυμα, πολλές φορές χρησιμοποιώντας το χιούμορ.
5. Γνώρισε ποια περιστατικά πρέπει να κάνει κεντρικά πολιτικά ζητήματα. Το πιο τρανταχτό παράδειγμα ήταν η Μαρικάρμεν. Η Μαρικαρμεν ήταν μια γιαγιά, μια Ισπανίδα γιαγιά που ζούσε σε μια σχετικά καλή περιοχή στο κέντρο της πόλης, που ποτέ δεν παρέλειψε να πληρώσει ούτε ένα νοίκι. Μέχρι και το όνομα της είναι το πιο κλασσικό όνομα γιαγιάς στην Ισπανίας. Ένα τέτοιο άτομο που βίωσε στο πετσί του την στεγαστική κρίση, μπορούσε να κινητοποιήσει τον μεγαλύτερο αριθμό ανθρώπων. Παράλληλα πραγματοποιεί διαρκώς ακτιβιστικές δράσεις, όπως παρεμβάσεις σε ιβεντ υπουργών, funds κλπ.
6. Διαθεματικότητα: ανέπτυξε λόγο και σχέσεις με τα υπόλοιπα κινήματα: εργατικό, φεμινιστικό, οικολογικό, εκπαιδευτικό. Συμμετέχει σε κοινωνικούς χώρους αλληλεγγύης και καταλήψεις και εμπλέκεται στις συνελεύσεις και πρωτοβουλίες γειτονιών.
7. Σεβασμός στις χρονικότητες και πειραματισμός στις διαδικασίες: Οι συνελεύσεις αρχίζουν την ώρα που καλούνται και κρατάνε λίγο, με συνέπεια να μπορεί να τις παρακολουθήσει ο κόσμος που εργάζεται. Παράλληλα δοκιμάζουν διαρκώς διαφορετικούς τρόπους ώστε οι διαδικασίες να είναι πιο ευέλικτες, γρήγορες και δυναμικές, από το κλασικό μοντέλο όπου ο καθένας κάνει 10λεπτη τοποθέτηση και φεύγει.

Όλα τα παραπάνω δεν έγιναν από την μια στιγμή στην άλλη. Πέρασαν πολλά χρόνια μέχρι να μπορέσει να γίνει μια στέρεη οργάνωση που να έχει και την οικονομική δυνατότητα να μπορέσει να στηρίξει όλες τις καμπάνιες και να έχει μέχρι και έμμισθα μέλη.

3. Κριτική στο Σωματείο Ενοικιαστών

Φυσικά πολλά από τα παραπάνω μπορεί να ακούγονται περίεργα και είναι αυτονόητο ότι δημιουργούν πολιτικά ερωτήματα. Από την μια πλευρά, κομμάτια της ριζοσπαστικής και κομμουνιστικής αριστεράς ασκούν κριτική  στην αντίληψη περί inquilinato, υποστηρίζοντας ότι η εργατική τάξη (είτε με την παραδοσιακή μορφή της είτε με πιο σύγχρονες προσεγγίσεις) ως τέτοια είναι το υποκείμενο ρήξης. Παράλληλα ασκείται η κρίτικη οτί εντός του σώματος των ενοικιαστών, συνυπάρχουν πολύ ετερόκλητες κοινωνικές τάξεις. Ταυτόχρονα άλλες συλλογικότητες που ασχολούνται με την στέγη θεωρούν ότι είναι λάθος να δίνεται τόση βάση στην ενοικιάστρια καθώς δεν είναι οι μόνες που βιώνουν την στεγαστική κρίση: οι άνθρωποι που δεν μπορούν να πληρώσουν την υποθήκη του σπιτιού τους, οι καταληψίες και οι άστεγοι, επίσης είναι ένα δυναμικό αναγκαίο στο κίνημα της στέγης. Τέλος, για ορισμένες κομμουνιστικές οργανώσεις το Σωματείο είναι μια ρεφορμιστική οργάνωση επειδή έχουν απτά αιτήματα  ως προς το κράτος και δεν αναφέρουν ρητά την λέξη καπιταλισμό.

Η βασική προσωπική μου κριτική είναι ότι δεν έχει καταφέρει όντως να δημιουργήσει μια πραγματική δημοκρατική δομή και δεν έχει βρει τον τρόπο να εντάξει πλήρως στον αγώνα και να πολιτικοποιήσει τους πιο καταπιεσμένους -Αυτή βέβαια η κριτική ταιριάζει στους περισσότερους χώρους της αριστεράς και της αναρχίας παγκοσμίως-. Το σωματείο ενοικιαστριών είναι από τις λίγες δυνάμεις αυτή τη στιγμή στην Ισπανία που έχει καταφέρει να έχει πραγματικά πρόσβαση στον πιο καταπιεσμένο κόσμο. Στις συνελεύσεις έρχονται από εργατικές οικογένειες που πραγματικά δεν μπορούν να βγάλουν τον μήνα, μέχρι μετανάστες που οριακά δεν μιλούν ισπανικά. Το βασικό ερώτημα είναι πώς αυτοί οι άνθρωποι θα οργανωθούν όντως και δεν θα μείνουν απλά ως μέλη του σωματείου για να λυθεί το ατομικό τους πρόβλημα με την στέγη και θα μπουν μπροστά και δυναμικά στον αγώνα για την στέγη.

4. Τι πρέπει να κρατήσουμε από το Σωματείο Ενοικιαστριών; 

Νομίζω ότι ως Αναμέτρηση (και ως Πρωτοβουλία για μια νέα ενωτική και ανατρεπτική αριστερά) έχει αξία να δούμε τι μπορούμε να κρατήσουμε από την εμπειρία του Σωματείου. Όχι μονάχα στο πώς κάνουμε κίνημα στέγης, αλλά κυρίως στο πώς μπορούμε να κάνουμε πολιτική το 2026. Αυτό που αποδεικνύει το κίνημα στην Ισπανία είναι ότι α) μπορεί ένα κίνημα να οργανωθεί τόσο μαζικά και επιτυχημένα από μόνο του χωρίς να υπάρχει ένας εκλογικός φορέας από πίσω β) τα κινήματα δεν ξεσπούν από μόνα τους, χρειάζεται ουσιαστική δουλεία και χρόνος στην βάση ώστε να συλλογικοποιηθεί η οργή του κόσμου. Με αυτό δεν λέω ότι πρέπει να εγκαταλείψουμε την δημιουργία ενός κομμουνιστικού φορέα που θα δρα πραγματικά στην κοινωνία, τόσο στους κοινωνικούς χώρους όσο και στην Βουλή. Ωστόσο δεν μπορούμε να περιμένουμε αυτόν τον φορέα ώστε να αρχίσουμε να έχουμε πραγματική επιρροή στην κοινωνία.  Μάλιστα η δημιουργία τέτοιων κινημάτων με οργάνωση στην βάση είναι αυτή που θα οδηγήσει σε αυτή την κατεύθυνση και αυτή είναι μια διαδικασία χρονοβόρα, που απαιτεί δουλεία και τα αποτελέσματα της δεν φαίνονται από την μια μέρα στην άλλη. Για να γίνω πιο συγκεκριμένος:

1. Το βασικό ερώτημα που πρέπει να απαντήσει η αριστερά το 2026 είναι τι είναι αυτό που πραγματικά απασχολεί τον κόσμο 

Πρέπει να κάνουμε πολιτική, να μιλάμε αλλά κυρίως να κάνουμε πράγματα για αυτά που απασχολούν τον κόσμο. Στην Ελλάδα, υπάρχουν αξιόλογες πρωτοβουλίες όπως η Ενωτική Πρωτοβουλία κατά των πλειστηριασμών, η ένωση ενοικιαστ(ρι)ών Θεσσαλονίκης και τα στέκια γειτονιών. Ωστόσο, δυστυχώς, δεν αποτελούν στην πράξη την προτεραιότητα της πλειονότητας της αριστεράς. Τα τελευταία χρόνια, για δύο από τα βασικά ζητήματα που απασχολούν τον κόσμο όπως η ακρίβεια και η στέγη κυριαρχούν οι πολιτικές διακηρύξεις και οι πρωτοβουλίες πυροτεχνήματα. Πρέπει να μπορέσουμε να βρούμε υλικές λύσεις σε τέτοια ζητήματα σε οποιοδήποτε χώρο παρεμβαίνουμε ή και να δημιουργήσουμε νέους χώρους. Ταυτόχρονα πρέπει να δούμε και πάλι πως παρεμβαίνουμε στο εργατικό κίνημα. Η εργασιακή επισφάλεια, οι χαμηλοί μισθοί και οι απαράδεκτες συνθήκες εργασίας επιτάσσουν στην ριζοσπαστική αριστερά να βάλει ψηλά το εργατικό κίνημα, άμα θέλει να έχει απεύθυνση στην κοινωνία. Η παραπάνω λογική της δημιουργίας χώρων που πετυχαίνουν υλικές νίκες και συλλογικοποιούν τα βιώματα πρέπει να είναι οδοδείκτης και για την παρέμβαση μας στο εργατικό κίνημα: να παλέψουμε ώστε τα σχήματα και τα εργατικά σωματεία να είναι αληθινά χώροι που η κάθε εργαζομένη θα γνωρίζει ότι μπορεί να απαιτεί τα δικαιώματα της και ότι δεν είναι μόνη απέναντι στην εργοδοτική αυθαιρεσία.

2. Ο λόγος που εκφέρουμε

Είναι αναγκαίο να ξεφύγει πλέον η αριστερά από τον πολύπλοκο ξύλινο λόγο που έχει. Να πάψομε να κολλάμε πίσω από διατυπώσεις και να προσπαθούμε να τα λέμε όσο πιο κομμουνιστικά γίνεται. Να ξεφύγουμε από τις κλασικές εκφράσεις που χρησιμοποιεί η αριστερά και που πλέον δεν συγκινούν την εργατική τάξη και την νεολαία. Η Πρωτοβουλία, πρέπει να παίξει καθοριστικό ρόλο στην δημιουργία αυτής της νέας πολιτικής στην αριστερά. Όσο σημαντικές και αν είναι οι θεωρητικές επεξεργασίες και οι αναλύσεις εντός των επιμέρους συνιστωσών της, προτεραιότητα της θα πρέπει να είναι  να βρει τι είναι αυτό που θα πρέπει να λέει στον κόσμο και με ποιον τρόπο θα το λέει. Να βρει συλλογικά ένα νέο λεξιλόγιο απλό και προσιτό που θα μας φέρει κοντά στην φίλη μας που πάει σεζόν, στο συμμαθητή μας που δεν σπούδασε, στον μετανάστη της γειτονιάς μας κλπ.  

3. Βιώσιμες διαδικασίες

Νομίζω πρέπει να στύψουμε καλά το κεφάλι μας και επιτέλους να κάνουμε πράξη όλα όσα λέμε για φρονιτιστικότητα, για σεβασμό στους χρόνους. Να ξεκινούν οι διαδικασίες στην ώρα τους, να μην είναι αιωνίες. Να προσπαθήσουμε να λύσουμε επιτέλους τις παθογένειες της αριστεράς που καταλήγουν να συζητήσανε εμμονικά το κάθε θεωρητικό ζήτημα για οτιδήποτε χωρίς να βγάζει πουθενά άκρη και να καταλήγουν τα σχήματα, τα σωματεία και οι οργανώσεις παράλληλοι μονόλογοι, που για να συμμετέχεις σε αυτά να πρέπει να έχεις συγκεκριμένα προνόμια.

4. Δημιουργία γεγονότων

Η δημιουργία κινηματικών εικόνων, όπως ήταν εδώ η έξωση της Μαρικάρμεν ή όλες οι πλατείες της πόλης γεμάτες με σκηνές είναι κρίσιμες στο να κινητοποιείς τον κόσμο. Για παράδειγμα ένα αντίστοιχο γεγονός που θυμάμαι, στο οποίο ο χώρος μας είχε εμπλοκή ήταν όταν τα ΜΑΤ μπήκαν για πρώτη φορά στην ΑΣΟΕΕ το 2019. Η εικόνα των φοιτητών με τα χέρια ψηλά στο προαύλιο της ΑΣΟΕΕ, ήταν κάτι που εμείς τότε ως φοιτητική αριστερά δημιουργήσαμε, δεν έτυχε. Το αποτέλεσμα ήταν ο φοιτητικός κόσμος να βγει μαζικά στον δρόμο, να πάει στις ΓΣ και κυρίως πέτυχε να μετατοπίσει την άποψη της φοτιητιώσας νεολαίας για το τι σημαίνει η κατάργηση του πανεπιστημιακού άσυλου.

5. Social Media

Φυσικά, για την δική μας αριστερά, η πολιτική γίνεται στους κοινωνικούς χώρους, ωστόσο τα social media το 2026 παίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο σε όλος τους τομείς. Για αυτόν τον λόγο θα πρέπει να τα αξιοποήσουμε με τον βέλτιστο τρόπο στο βαθμό των τωρινών μας δυνατοτήτων. Αντιλαμβανόμενοι ότι ο κόσμος του διαδικτύου πλέον λειτουργεί με γρήγορη πληροφορία και εικόνα, θα πρέπει τα υλικά μας να είναι κυρίως μικρά και έξυπνα και λιγότερο δισέλιδα κείμενα πολιτικής ανάλυσης.

6. Επιμορφώσεις 

Για να γίνουν όλα αυτά, πιστεύω χρειάζεται να υπάρξει μια συλλογική μέριμνα για παραπάνω πολιτικοποίηση, παραπάνω θεωρητικά σεμινάρια. Για να μπορέσουμε να είμαστε αποτελεσματικές πρέπει να είμαστε ακόμα πιο σίγουρες για το τι είναι παλεύουμε. Να ξανά ψηθούμε με την πολιτική και να πιστέψουμε ξανά ότι οι αλλαγές όταν αγωνιζόμαστε είναι εφικτές. Πολιτικοποίηση για να είμαστε οχυρωμένες, αλλά αυτή την πολιτικοποίηση να την κάνουμε απλό λόγο και πρακτική.

7. Συνδικαλισμός

Πρέπει να γυρίσουμε πραγματικά στην πιο παλιά πρακτική: τον συνδικαλισμό, με τους συναδελφους μας, τις γειτόνισσες μας και τις συμφοιτήτριες μας, με τον περιπτερά της γειτονιάς. Να το κάνουμε συντονισμένα, οργανωμένα, να μην φοβόμαστε να συζητάμε μεταξύ μας για πως πρέπει να το κάνουμε. Να συλλογικοποίησουμε ακόμη και αυτό: το τι σημαίνει να κάνουμε συνδικαλισμό στο σήμερα και πως θα μπορέσουμε να γίνει κοινωνικά χρήσιμος και επικίνδυνος.

Αντί επιλόγου

Η Αναμέτρηση δημιουργήθηκε ακριβώς ώστε να φέρει ξανά ελπίδα στην αριστερά, να πειραματιστεί, να οργανώσει – όχι να εκπροσωπήσει- τις καταπιεσμένες. Με την γνώση πως δεν κατέχουμε την απόλυτη αλήθεια, αλλά ότι όλες και όλοι μαζί, από τα κάτω μέσα από τα κινήματα θα την βρούμε. Σίγουρα δεν είμαστε η οργάνωση που θα φέρει μόνη της το κομμουνισμό, αλλά θέλουμε να είμαστε μαζί με άλλες και κυριώς μαζί με όλους τους καταπιεσμένους , αυτές και αυτοί που θα ανοίξουμε τον δρόμο για τον κομμουνισμό του 21^ου αιώνα. Η Πρωτοβουλία πρέπει να είναι ένας τέτοιος χώρος ζύμωσης και ένας χώρος που θα ξανά δώσει την ελπίδα για την αριστερά, ένας χώρος που θα τα κάνει όντως όλα αλλιώς, πως θα ξανά κάνει το κράτος να μας φοβάται.