Προκλήσεις για το συνδικαλιστικό κίνημα και το συνέδριο του ΕΚΑ
Της Αφροδίτης Παπαναστασίου και του Γιάννου Γιαννόπουλου
Αναδημοσίευση από kommon.gr
Το 33ο Συνέδριο του Εργατικού Κέντρου Αθήνας ολοκληρώθηκε στα μέσα Φεβρουαρίου, επιβεβαιώνοντας τις δυσκολίες και τις προκλήσεις που καλούνται να αντιμετωπίσουν τα συνδικαλιστικά ρεύματα που αναφέρονται στο μαχόμενο συνδικαλισμό στην νέα περίοδο που έχει ανοίξει μπροστά μας.
Το μεγάλο πλήγμα που επέβαλλαν τα μνημόνια και κατόπιν σωρεία αντεργατικών νόμων στα εργατικά δικαιώματα, που εφάρμοσαν όλες ανεξαιρέτως οι κυβερνήσεις της ΝΔ, του ΠΑΣΟΚ και το ΣΥΡΙΖΑ με διάφορους συμμάχους, έχει μετατραπεί από κατάσταση εξαίρεσης σε μόνιμο καθεστώς εργοδοτικής ασυλίας και ασυδοσίας σε βάρος των εργατικών συμφερόντων. Η κατάργηση, σε μεγάλο βαθμό, των συλλογικών διαπραγματεύσεων, το ξεχείλωμα του ωραρίου, η ελαστικότητα, οι ασθματικές αυξήσεις των μισθών με τον πληθωρισμό να καλπάζει διαμορφώνουν έναν αρνητικό ταξικό συσχετισμό. Το πλήγμα αυτό ήταν, βέβαια, εφικτό και λόγω της κατάστασης που επικρατούσε στην ηγεσία του συνδικαλιστικού κινήματος, ειδικά στον ιδιωτικό τομέα· η κατάσταση αυτή επιδεινώθηκε, ενώ παράλληλα η ηγεσία της ΓΣΕΕ μετατράπηκε σε συνδιαχειριστή των πολιτικών της απασχολησιμότητας, όπως αναδείχθηκε και από το πρόσφατο σκάνδαλο.
Παράλληλα, η ενσωμάτωση των κυρίαρχων συνδικαλιστικών ρευμάτων στην γραμμή ταξικής συνεργασίας με το κεφάλαιο και κοινωνικού εταιρισμού με την εργοδοσία, έχει εμπεδωθεί. Διαδικασία που ξεκίνησε δεκαετίες πίσω και αφορά όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση που έπαιξε καταλυτικό ρόλο στην οπισθοδρόμηση. Ειδικά στην Ελλάδα, υπήρξε και η εξής αντίφαση: Η μονομερής προσφυγή στη διαιτησία (ΟΜΕΔ), ενώ ήταν εργατική κατάκτηση, ταυτόχρονα έγινε ο βασικός τρόπος κατοχύρωσης ΣΣΕ την περίοδο 1990-2010. Έτσι, όμως, τα συνδικάτα ξέμαθαν σε μεγάλο βαθμό να κατακτούν ΣΣΕ μέσα από τον αγώνα τους.
Παρά τους σημαντικούς εργατικούς αγώνες που δόθηκαν μέσα σ’ αυτά τα χρόνια, η πορεία αυτή δεν έγινε κατορθωτό να ανακοπεί. Αυτό το γεγονός έχει οδηγήσει στη χαμηλή συνδικαλιστική πυκνότητα, ειδικά στον ιδιωτικό τομέα, ενώ ταυτόχρονα ενισχύει φαινόμενα όπως τα συνδικάτα-σφραγίδες, όργανα εργοδοτικής εξαγοράς κι αρένες για προσωπικές καριέρες. Το κερασάκι στην τούρτα αποτέλεσε η αποκάλυψη του σκανδάλου Παναγόπουλου, που διαμόρφωσε το φόντο και στο φετινό συνέδριο του ΕΚΑ. Η γραμμή πλήρους σύμπλευσης με την αστική ατζέντα, από το δημοψήφισμα, τη συναίνεση στην καταβαράθρωση των συλλογικών διαπραγματεύσεων, την ενσωμάτωση στη λογική της υποταγής των εργατικών συμφερόντων στους νόμους της αγοράς, η προδοτική στάση για την εργατική τάξη στους τελευταίους αντεργατικούς νόμους και στις απεργίες για το έγκλημα των Τεμπών (η πρώτη πολύ μαζική απεργία στις 8/3/2023 έγινε χωρίς την έστω τυπική συμμετοχή της ΓΣΕΕ), πάει χέρι – χέρι με το βούτηγμα στα προνόμια για την ηγεσία της ΓΣΕΕ, το φαγοπότι από τα ευρωπαϊκά κονδύλια στο όνομα της επανακατάρτισης. Τραγική ειρωνεία αποτελεί το γεγονός ότι το συνδικαλιστικό κίνημα της χώρας μας ανέχεται στην ηγεσία του ένα ανώτατο τραπεζικό διευθυντικό στέλεχος επί 20 χρόνια. Στην ουσία, ένας εκπρόσωπος της αστικής τάξης διοικεί το εργατικό κίνημα..
Οι συνδικαλιστικές δυνάμεις των ΠΑΣΚΕ (έστω και διασπασμένη), ΔΑΚΕ και άλλες, υπερασπιστές και υπηρέτες της παραπάνω λογικής, διατήρησαν τη δυναμική τους στις εκλογές του ΕΚΑ, επιβεβαιώνοντας με την απουσία των συνέδρων τους από τη διήμερη συζήτηση του Συνεδρίου, πως για αυτούς η υπονόμευση των διαδικασιών είναι κανόνας και το παιχνίδι τους παίζεται στις συνόδους πίσω από κλειστές υπουργικές πόρτες κι όχι στις συνελεύσεις και τις μαζικές διαδικασίες του συνδικαλιστικού κινήματος. Είναι χαρακτηριστικό, μάλιστα, πως ο απερχόμενος πρόεδρος του ΕΚΑ Κουλούρης, επικεφαλής της ΠΑΣΚΕ, στην ομιλία του υπερασπίστηκε τον Παναγόπουλο.
Οι ΔΑΚΕ, ΕΝΟΤΗΤΑ, ΠΑΣΚΕ, μαζί με ένα ψηφοδέλτιο που συγκροτήθηκε από ένα διαφορετικό κομμάτι της ΠΑΣΚΕ που βρίσκεται σε κόντρα με τον Παναγόπουλο κατέκτησαν 15 έδρες στις 31 στο νέο ΔΣ του ΕΚΑ –μια παραπάνω από το προηγούμενο συνέδριο- και είναι σίγουρο πως θα συνεχίσουν μία γραμμή καθήλωσης για τις συνδικαλιστικές διεκδικήσεις.
Οι παρατάξεις ΕΜΕΙΣ-ΑΡΚΙ και ΕΑΚ συνεργάστηκαν στο ψηφοδέλτιο ΜΕΤΩΠΟ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ. Παρά το γεγονός πως στο χώρο αυτόν μπορεί να ακουμπάει ένα κομμάτι των εργαζομένων και συνδικαλιστών/ριών που αγωνίζεται, η ταύτιση και η συμπόρευσή τους με τον καθεστωτικό συνδικαλισμό, η συνδιοίκηση με τον Παναγόπουλο στην ηγεσία της ΓΣΕΕ και η υποτίμηση ενός σχεδίου ταξικής σύγκρουσης, καταλήγει σε μια μάχη για τους συσχετισμούς, δεν μπορεί να δώσει διέξοδο στην σημερινή κατάσταση, είναι ξαναζεσταμένο φαγητό.
Η ΔΑΣ, παράταξη του ΠΑΜΕ, ανέβασε τις ψήφους της και αναδείχτηκε πρώτη, για δεύτερη φορά, στο μεγαλύτερο εργατικό κέντρο της χώρας. Σε συνδυασμό με την αύξηση της δύναμης της και στην ΑΔΕΔΥ, οι συνδικαλιστικές δυνάμεις του ΠΑΜΕ τίθενται μπροστά σε μεγάλες προκλήσεις, ως η μεγαλύτερη και πιο συγκροτημένη δύναμη που έχει αναφορά στο μαχόμενο συνδικαλισμό και τη διεκδίκηση. Ωστόσο από το συνέδριο η απάντηση φάνηκε να δόθηκε ήδη. Η μετατροπή των συνεδρίων σε αρένες ομιλιών προεκλογικού ύφους, με τους περισσότερους συνέδρους -με εξαιρέσεις- να καταλήγουν ότι η λύση είναι “ψηφίστε ΔΑΣ”, αντί για ενεργά σώματα διαβούλευσης, αποτίμησης και χάραξης σχεδίου και αιτημάτων, δεν είναι προωθητική. Δεν μπορεί κανείς να παραγνωρίσει την γείωση των δυνάμεων του ΚΚΕ στην εργατική τάξη, και τη συμμετοχή τους σε μια σειρά αγώνων.
Όμως, μια γραμμή που δεν έχει στόχο την επίτευξη κατακτήσεων στο σήμερα (με την εξαίρεση συγκκεριμένων συνδικάτων όπου υπάρχει ισχυρή πίεση και από την ταξική βάση), η άρνηση να συγκεντρωθούν δυνάμεις γύρω από συγκεκριμένα αιτήματα και να σχεδιαστεί με επιμονή ο αγώνας, με στόχο να σπάσει το συνεχές της επίθεσης και να υπάρξει έστω μία κατάκτηση, αλλά αντίθετα στοχεύει στο “να βγάλει ο κόσμος συμπεράσματα”, υπονομεύει την εμπιστοσύνη των εργαζομένων στη δύναμη του κινήματος. Μετατρέπει τις απεργίες από όπλα εκβιασμού σε μέσα άσφαιρης διαμαρτυρίας, μπροστά στη ψήφιση ενός ακόμη νόμου, πρακτική που δεν ενισχύει τη συμμετοχή των εργαζομένων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η στάση αυτών των δυνάμεων στο κίνημα των Τεμπών. Με κεντρική την καταγγελία “θα πάρουμε εκδίκηση”, και το σωστό αλλά γενικόλογο σύνθημα «οι ζωές μας πάνω από τα κέρδη τους», και με συστηματική υπονόμευση του αιτήματος να περάσουν τώρα οι σιδηρόδρομοι στο Δημόσιο με νέους εργατικούς όρους μέσα στα συνδικάτα, χάθηκε μία ακόμα ευκαιρία να μετατραπεί η λαϊκή οργή κι ο θυμός σε οργανωμένη εργατική και λαϊκή δύναμη διεκδίκησης που θα πιέσει την κυβέρνηση και την κυρίαρχη αστική πολιτική.
Η λογική αυτή δυστυχώς πάει χέρι – χέρι με την κατασυκοφάντηση των άλλων αγωνιστικών δυνάμεων, κι όχι με την πολιτική κριτική, που είναι πάντα θεμιτή,. Ψαλιδίζοντας, έτσι, τις αναγκαίες συμμαχίες των πιο πρωτοπόρων αγωνιστικών δυνάμεων μέσα στο κίνημα. Τέλος, το ΠΑΜΕ, ενώ ασκεί στη συνδικαλιστική γραφειοκρατία και τις αστικοποιημένες συνδικαλιστικές ηγεσίες, δεν συγκρούεται με το μοντέλο των χρόνιων αποσπάσεων και απαλλαγών, που αποκόπτει τις συνδικαλιστικές ηγεσίες από τους χώρους δουλειάς, και εντείνει την δυσπιστία των εργαζομένων απέναντι στα συνδικάτα.
Η πιο σοβαρή εξέλιξη όμως στο 33ο Συνέδριο του ΕΚΑ, που αφορά τις δυνάμεις ανατρεπτικής αναφοράς στο συνδικαλιστικό κίνημα της πρωτεύουσας, είναι ότι, για πρώτη φορά μετά από πάρα πολλά χρόνια, δεν εκλέγεται εκπρόσωπος του μαχόμενου συνδικαλισμού στο ΔΣ. Στο προηγούμενο ΔΣ, η συνεργασία ΑΤΕ – ΜΑΧΗ και ανένταχτων αντιπροσώπων, εξέλεξε δυο έδρες. Και για αυτό δεν φταίει κάποια θεαματική μείωση των συνέδρων με αναφορά στο μαχόμενο συνδικαλισμό, αλλά η διάσπαση της συνεργασίας ΑΤΕ – ΜΑΧΗ (με δεδομένο το καλπονοθευτικό σκέλος του 1264 που λειτουργεί σε βάρος των μικρότερων δυνάμεων). Η ευθύνη για αυτή την απόλυτα αρνητική εξέλιξη βαραίνει την ΑΤΕ – ΕΚΑ, την παράταξη που καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό οι δυνάμεις της ΑΝΤΑΡΣΥΑ. Η ευθύνη της διάσπασης, που οδήγησε στην απώλεια της εκπροσώπησης στο ΔΣ του ΕΚΑ ανήκει σε εκείνους και εκείνες τους συνδικαλιστές της Κομμουνιστικής Απελευθέρωσης (πρώην ΝΑΡ) που πήραν αυτή την επιλογή. Οι συνδικαλιστικές δυνάμεις που αναφέρονται στο ΣΕΚ, παρά το γεγονός ότι διαφώνησαν, τελικά, συμμετέχοντας στο ψηφοδέλτιο της ΑΤΕ, έδειξαν έμμεση ανοχή αυτή την επιλογή.
Η συνεργασία ΑΤΕ – ΜΑΧΗ, στην προηγούμενη τριετή θητεία, παρά τις διαφορές, κύλησε ομαλά και με συναγωνιστική συνεννόηση. Συνέβαλε ώστε το ΔΣ για να πάρει κάποιες αγωνιστικές αποφάσεις, όπως η κήρυξη απεργίας στις 28 Φεβρουαρίου 2025, που ανάγκασε τη ΓΣΕΕ να κηρύξει την τελευταία στιγμή πανελλαδική απεργία. Επιχείρησε να παρθούν πρωτοβουλίες συνεννόησης σωματείων για την υπεράσπιση των δημόσιων αγαθών, ανέδειξε ζητήματα που αντιμετώπισαν εργαζόμενοι σε πρωτοβάθμια σωματεία. Με βάση αυτή την εμπειρία, αλλά και τις ανάγκες και τον συσχετισμό, οι αντιπρόσωποι που συσπειρώνονται στη ΜΑΧΗ, κατέθεσαν πριν το συνέδριο πρόταση για συνεργασία στην ΑΤΕ – ΕΚΑ, στη βάση της προηγούμενης συμφωνίας.
Οι συνδικαλιστές της Κομμουνιστικής Απελευθέρωσης επικαλέστηκαν κυρίως το γεγονός ότι οι δυνάμεις που αναφέρονται στην ΑΤΕ και στη ΜΑΧΗ δεν είναι παντού στα ίδια σχήματα στα πρωτοβάθμια σωματεία. Η αληθεια είναι ότι αυτό συμβαίνει κυρίως σε σωματεία όπου οι δυνάμεις αυτές σχηματίζουν (δυνητικές) πλειοψηφίες, με αποτέλεσμα να αναδεικνύονται οι διαφωνίες τους στη βάση του σχεδιασμού για τα σωματεία. Από την άλλη, υπάρχουν άλλα παραδείγματα όπου η συνύπαρξη επιτυγχάνεται, και πάλι στη βάση της παρέμβασης σε κάθε σωματείο. Ταυτόχρονα, τα δευτεροβάθμια όργανα φέρουν ειδικό βάρος παρέμβασης και καθώς οι συσχετισμοί είναι δύσκολοι, απαιτούνται συμμαχίες στη βάση αρχών και ανοιχτού δημοκρατικού διαλόγου. Αποδεικνύεται δυστυχώς πως η γραμμή για αυτοτελή έκφραση του «αντικαπιταλιστικού μετώπου» πολιτικής σε όλες τις βαθμίδες του συνδικαλιστικού κινήματος, καταλήγει εν τέλει σε έκφραση κομματικού συνδικαλισμού, που αντί να λειτουργεί συσπειρωτικά, διαχωρίζει το κίνημα στη βάση συνολικών πολιτικών σχεδίων και στρατηγικών. Και οδηγεί σε ήττες και απογοητεύσεις, όπως στο ΕΚΑ, τη στιγμή που οι επιτυχίες δεν μας περισσεύουν.
Το δεύτερο επιχείρημα που επικαλέστηκαν οι αντιπρόσωποι της Κομμουνιστικής Απελευθέρωσης για την άρνηση, ήταν η διαφωνία της ΜΑΧΗς για την πρόταση προκήρυξης 48ωρης απεργίας στις 27-28/2. Γνώμη μας είναι ότι η διαπάλη εντός των αγωνιστικών ρευμάτων, δε μπορεί να αναπτύσσεται πάνω σε πλαστά δίπολα γύρω από εγκεφαλικούς σχεδιασμούς που δεν επιβεβαιώνονται στην πράξη. Μπορούμε να συζητάμε για τη δυνατότητα 48ωρης απεργίας στον ιδιωτικό τομέα, στη βιομηχανία, τον επισιτισμό, την υγεία, το εμπόριο, στις παρούσες συνθήκες; Είναι «υποταγή στους συσχετισμούς» και «φοβικότητα» η εκτίμηση ότι η μαζικότητα των δύο τελευταίων απεργιών είναι τραγικά αναντίστοιχη της επίθεσης κι άρα χρειάζεται αναπροσαρμογή στα αιτήματα, το στόχο και τα μέσα πάλης ώστε να κερδηθεί η εμπιστοσύνη των συναδέλφων μας στον αγώνα κι άρα να ανέβει η ενεργητική συμμετοχή;
Υπήρξε μία ακόμα αρνητική εξέλιξη στο συνέδριο, και σχετίζεται με τα περιστατικά οργανωμένης βίας στον τριήμερο εορτασμό του πολυτεχνείου. Όπως είναι γνωστό, τα περιστατικά αυτά έχουν καταδικαστεί, τόσο από τη Μάχη όσο και από πολλά σχήματα του ιδιωτικού τομέα στα οποία συμμετέχει κόσμος που αναφέρεται στη Μάχη. Είναι επίσης προφανές πως όσοι υιοθετούν τέτοιες πρακτικές δεν έχουν θέση σε εργατικά σχήματα που υπερασπίζονται την εργατική δημοκρατία και τον εργατικό πολιτισμό. Από την άλλη, κατά την άποψή μας, αγωνιστές που ούτε συμμετείχαν, ούτε γνώριζαν ούτε ποτέ υπερασπίστηκαν ως καλώς καμωμένα αυτά τα περιστατικά, δεν θεωρούνται πολιτικά συνυπεύθυνοι σε εργατικά σχήματα μόνο επειδή έχουν αναφορά στο ίδιο κεντρικοπολιτκό μέτωπο με την οργάνωση που έκανε και υπερασπίστηκε δημόσια αυτές τις καταδικαστέες επιλογές. Παρόλα αυτά, και ενώ δεν υπήρξε κανένας αποκλεισμός απέναντι σε όσους δεν υπερασπίστηκαν τις καταδικαστέες πρακτικές, ορισμένοι συναγωνιστές επέλεξαν, στη βάση της κεντρικοπολιτικής τους αναφοράς, να συγκροτήσουν άλλο ψηφοδέλτιο, παρέχοντας -έστω και έμμεσα- κάλυψη σε αυτές τις προβληματικές λογικές. Η οριοθέτηση απέναντι σε αυτά τα φαινόμενα χρειάζεται να είναι ανοιχτή, αυστηρή και καθαρή, ακριβώς για να σταματήσουν να υπάρχουν, διαφορετικά το κίνημα θα τα βρίσκει ξανά και ξανά μπροστά του.
Το συνδικαλιστικό κίνημα βρίσκεται σε κρίση και θα υπονομευθεί ακόμη περισσότερο στα μάτια των εργαζομένων, θα ενταθεί η ενσωμάτωσή του στα σχέδια της ταξικής συνεργασίας, αν δεν γίνουν τολμηρά βήματα ανασυγκρότησης. Αν δεν συγκεντρωθούν δυνάμεις στη βάση αιχμών διεκδίκησης που θα συνδέουν τις σημερινές ανησυχίες με πολιτικούς στόχους σύγκρουσης με την αστική ατζέντα. Στο επίκεντρο, αντικειμενικά, βρίσκονται ο χρόνος εργασίας, ο μισθός και οι συλλογικές διαπραγματεύσεις, αλλά και ο αγώνας για την ειρήνη, ενάντια στις πολεμικές προετοιμασίες, την εμπλοκή της χώρας σε πολέμους και τις δαπάνες για εξοπλισμούς εις βάρος των κοινωνικών αναγκών. Ακόμα περισσότερο, μετά και τις τελευταίες εξελίξεις με την εμπλοκή της Ελλάδας στην επίθεση στο Ιράν μέσω της αμερικανικής ΝΑΤΟϊκής βάσης στη Σούδα, είναι αναγκαίο τα σωματεία να πρωτοστατήσουν στην απεμπλοκή της Ελλάδας από τους πολεμικούς σχεδιασμούς. Αν δεν αναλάβει το κίνημα να θέσει την ατζέντα, να οικοδομήσει την ενότητα των εργαζομένων, τη μέγιστη δυνατή συγκέντρωση εργατικών δυνάμεων, στο στόχο απόσπασης συγκεκριμένων κατακτήσεων, δε θα κατορθώσουμε να ανατρέψουμε το συσχετισμό υπέρ μας. Η πορεία αυτή απαιτεί προσπάθεια, συμμαχίες και συγκλίσεις, με αρχές και δημοκρατία, και διαζύγιο με τις παθογένειες που όλες αναγνωρίζουμε.
Στον πυρήνα των σύγχρονων εργατικών αγώνων, και ενόψει της εργατικής Πρωτομαγιάς, δεν μπορεί παρά να βρίσκεται το 6ωρο, ενάμιση σχεδόν αιώνα μετά την κατάκτηση του 8ώρου και στην καρδιά της “τέταρτης βιομηχανικής επανάστασης”, οι συλλογικές συμβάσεις, οι αυξήσεις των μισθών που να καλύπτουν τουλάχιστον τις απώλειες των τελευταίων 20 ετών από τον πληθωρισμό και η πρόβλεψη για αυτόματη τιμαριθμική αναπροσαρμογή. Με κίνημα που θα βασίζεται στην δημοκρατία, την εναλλαγή, τον διαρκή έλεγχο από τη βάση των εργαζομένων, θα απαγκιστρωθεί από το συνδικαλισμό των προνομίων, το συνδικαλισμό των manager και τη λογική της ταξικής συνεργασίας. Με κίνημα οργανωμένο στην ταξική ενότητα και την ανεξάρτητη δράση, που θα ενώνει την πολυεθνική, πολυκαταερματισμένη εργατική τάξη. Με οπτική κατακτήσεων και νικών στο σήμερα.
